Η βελανιδιά ταυτίζεται στο λαϊκό λόγο με το δέντρο. Πολύς κόσμος, όταν λέει “δέντρο”, εννοεί τη βελανιδιά. Αυτό από μόνο του δείχνει τη μεγάλη της αξία. Είναι τυχαίο ότι το κατεξοχήν ιερό δέντρο είναι η βελανιδιά, η φηγός των αρχαίων; Τα περισσότερα βακούφικα δάση ή άλση, αφιερωμένα σε αγίους, δηλαδή ιερά, είναι από βελανιδιά.

Ως προς την ονοματοθεσία, ενώ για μας τους υπόλοιπους η βελανιδιά έχει αυτό μόνο το όνομα ή το αρχαιότερο “δρυς”, που σημαίνει ακριβώς το ίδιο, στις γεωργοκτηνοτροφικές κοινωνίες, που κατοικούν στη “ζώνη της δρυός”, έχει πολλά ονόματα, τα οποία μάλιστα ποικίλλουν από περιοχή σε περιοχή. Τα διαφορετικά αυτά ονόματα συνδέονται κυρίως με το είδος του φυλλώματος, τις ιδιότητές του, το είδος της φυλλοβολίας, το χρώμα του κορμού, το ύψος του δέντρου κ.λπ.

Όλα αυτά έχουν να κάνουν με τις χρήσεις κυρίως των κλαδιών, του φυλλώματος, για τροφή των οικόσιτων ζώων το χειμώνα αλλά και του ξύλου ως χρήσιμης ή καύσιμης ξυλείας.

Συνδέονται δηλαδή με τις υλικές ανάγκες των ανθρώπων. Αυτός είναι ο λόγος της “ιεροποίησής” τους. Έτσι διαπλέκονται το υλικό με το συμβολικό, το παραγωγικό με το αναπαραγωγικό. Τα δύο είναι αδιαχώριστα στο λαϊκό και όχι μόνο πολιτισμό.

κείμενο: Βασίλης Νιτσιάκος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

[04/2/2021] https://dasarxeio.com/

Φωτογραφία: Φώτω Κόνσολα

The post Πολλοί όταν λένε “δέντρο”, εννοούν τη βαλανιδιά appeared first on Lemnos Nature.

Η νερατζιά ονομάζεται επιστημονικά “κίτρο το χρυσό” (Citrus aurantium). Στα αγγλικά, στα γαλλικά και στα γερμανικά έχει την ίδια ονομασία “πικρό πορτοκάλι” (bitter orang, bigaradier, bitterorange). Στην Ελλάδα υπάρχουν καλλιέργειες του είδους, αλλά είναι γνωστό για τη μεγάλη αφθονία μέσα στις πόλεις, κυρίως στη νότια Ελλάδα και στην Αθήνα.

Από Jared Preston, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8804378

Φαρμακευτικές ιδιότητες

Τα φύλλα και τα άνθη της νεραντζιάς σε αφέψημα είναι σπασμολυτικά και χωνευτικά, ηρεμούν τα νεύρα και βοηθούν στην αυπνία, ανακουφίζουν από στομοχόπονο και βήμα και κατεβάζουν το σάκχαρο των διαβητικών. Το γλυκό από άνθη νεραντζιάς καταπολεμάει τη δυσκοιλιότητα. Στη λαϊκή παράδοση αναφέρεται ότι το νερό μέσα στο οποίο βράζουν τα νεράντζια (για να κάνουν το γλυκό του κουταλιού νεραντζάκι), ρίχνει την πίεση. Από τα άνθη εξάγεται αιθέριο έλαιο που χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία.

Κείμενο: Βικτωρία Γιουρίεβα, Δασολόγος

Αναδημοσίευση από http://votaniki.gr/  επισκεφθείτε την ιστοσελίδα για περισσότερα άρθρα και πληροφορίες!!

Πληροφορίες -Πηγές:

Μικρή Εγκυκλοπαίδεια Βοτάνων. 2012. Τα κυριότερα βότανα και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες, Τόμος 3. Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη.

Fermoilen N. 2004. Εγκυκλοπαίδεια των Βοτάνων. Εκδόσεις Καρακωτσόγλου. //welcometoiran.com/ [ανάκτηση 27/01/2020]

The post Η γνωστή νερατζιά με τις φαρμακευτικές της ιδιότητες appeared first on Lemnos Nature.

…. η περιφρονημένα Χαρούπια στα πεζοδρόμια και στις ράχες…..

…Αυτή την εποχή οι χαρουπιές (εντός και εκτός πόλης) είναι γεμάτες χαρούπια…., πολλά γεμίζουν τα πεζοδρόμια, πολλά μαζεύονται για τα σκουπίδια ή για ζωοτροφή, κατά κανόνα όμως αυτά τα δένδρα και οι καρποί τους «περιφρονούνται»…

Οι χαρουπιές (λατινιστί Ceratonia siliqua, γνωστή ως και «ξυλοκερατιά» ή «Αιγυπτιακό Σύκο» κατά τον Θεόφραστο…!!!) είναι από τα πιο κοινά αειθαλή δένδρα του τόπου και της ευρύτερης παραμεσογειακής βιοκλιματικής ζώνης γνωστής και ως Oleo–Ceratonion zone (με λίγη φυτογεωγραφική χωρο-επανάληψη στη Ν. Αφρική, την Καλιφόρνια, Νότιες περιοχές της Αυστραλίας, τη Ν. Ζηλανδία και τη Χιλή), φύονται παντού σ’ αυτές τις περιοχές, ενώ σε πολλές καλλιεργούνται σε συστηματικούς οπωρώνες. Ευδοκιμούν χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα (πάντα συγκριτικά με άλλες δενδροκαλλιέργειες) και ενώ σε άλλες χώρες αξιοποιούνται για τον πολύτιμο καρπό τους, στη χώρα μας παραμένει «είδος» υποτιμημένο και «δευτερεύουσας» σημασίας για την αγροτική μας οικονομία… (άλλωστε δεν είναι και το μόνο περιφρονημένο οικονομικό φυτό στον τόπο μας, εδώ χάθηκαν καλλιέργειες που τάιζαν κόσμο και κοσμάκη και τώρα τα προϊόντα τους εισάγονται…….)..!!!

Μήπως τελικά το χαρούπι είναι μια υπερτροφή που βρίσκεται δίπλα μας και μάλιστα σε αφθονία;

Είναι γνωστές οι χρήσεις του χαρουπάλευρου (μαζί με σιτάλευρα στην αρτοποιία και τη ζαχαροπλαστική για διαβητικούς), της χαρουπόσκονης (ως εναλλακτικού συστατικού της σοκολάτας με 60% πρωτεΐνη…!!!), ως συμπλήρωμα διατροφής κατά της χοληστερίνης (έχει παρατηρηθεί 18-23% πτώση των επιπέδων χοληστερίνης σε χρήστες), φορτωμένο με αντιοξειδωτικά και ασβέστιο, από τις πιο πλούσιες πηγές Βιταμίνης Ε, μαγνησίου, σιδήρου, καλίου και κυρίως πλούσιο σε Σελήνιο (απαραίτητο στοιχείο για τον θυρεοειδή και την προστασία από λοιμώξεις….), για παραγωγή κόλλας από τα σπόρια των χαρουπιών που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων ως σταθεροποιητής, για ζελέδες στην κονσερβοποιία κρεατοσκευασμάτων, για το χαρουποβούτυρο, τα carob cakes, σοκολατάκια από χαρουπόσκονη, τις σάλτσες και τις μουστάρδες, αλλά και αναρίθμητες ακόμη χρήσεις….!!!

Είναι γνωστά τα Κυπριακά προϊόντα Χαρουπόμελου (carob syrup), Χαρουπόκρεμας, της Χαρουπέλλας (είδος χαρουποσοκολάτας), χαρουπομπισκότα και η απήχησή τους στις αγορές της Κύπρου και της Ευρώπης…!!! Επίσης γνωστά τα πολύ δημοφιλή Αυστραλέζικα σνακ από χαρούπια γνωστά και ως Kibble Nibbles, και πολλά άλλα.

Η οικονομική εκμετάλλευση της χαρουπιάς θα μπορούσε να «ευδοκιμήσει» σε αγροτικό περιβάλλον «σοβαρότητας» και ενίσχυσης των επενδύσεων των συνδεδεμένων με το φυτό (οπωρώνες συστηματικούς, αγροδασοπονικές φυτείες, φυτιφράχτες, αντιπυρικές αναδασώσεις, περιαστικά δάση, κλπ)…. Το προϊόν δικαιούται της δημιουργίας οπωρώνων παραγωγής και μονάδων μεταποίησης και απόδοσης της μέγιστης δυνατής προστιθέμενης αξίας μέσα από τον τομέα της τεχνολογίας των τροφίμων (π.χ. παραγωγή συστατικών και υποκατάστατων στη βιομηχανία τροφίμων και νέων προϊόντων), των πρόσθετων & συμπληρωμάτων διατροφής (superfoods και functional foods), της φαρμακευτικής, αλλά και του απαραίτητου μάρκετινγκ αν λάβει κάνεις υπόψη ότι είναι αποκλειστικό προϊόν του Νότου με μεγάλη ζήτηση στον Βορρά της Ευρώπης και όχι μόνον…!!

Στη χώρα μας υπάρχει μικρός αριθμός από βιοτεχνίες που το παλεύουν παράγοντας προϊόντα από χαρούπια, χάρη στην ατομική πρωτοβουλία και επιχειρηματικότητα. Η δειλή όμως αυτή “προσπάθεια” χρειάζεται περισσότερη στήριξη από την πολιτεία με συνείδηση της αξίας του δένδρου, πόρους, τεχνολογία, επιστημονική παρουσία και τρόπους διεύρυνσης των αγορών προβάλλοντας το «αυθεντικό της ελληνικής γης» των ιδανικών βιοκλιματικών συνθηκών του τόπου και της ποιοτικής ανωτερότητας των προϊόντων της (βιολογικές καλλιέργειες, αυθεντικές γεύσεις, θρεπτικότητα και θεραπευτικότητα των καρπών..).

Με το δεδομένο ότι «παραδοσιακά» η χώρα πάσχει από “δημιουργικές αποφάσεις” από συνεργατικότητα, από κατανόηση και αποδοχή “εννοιών της σύγχρονης αγροτικής οικονομίας” που μόνο αυτές φέρνουν έσοδα, όπως η «έρευνα προσανατολισμένη στις εναλλακτικές αναζητήσεις και απαιτήσεις του ιδιωτικού τομέα και των αγορών», η «αξιοποίηση κρυφών και ανανεώσιμων πόρων στη γεωργία» (π.χ. συχνά από μοναδικά στον κόσμο ντόπια “περιφρονημένα” προϊόντα), ανταγωνιστικές «επενδύσεις», η «προστιθέμενη αξία», το «μάρκετινγκ» και τα παρόμοια, ο δρόμος προς την ανάκαμψη θα παραμένει μακρύς και ανηφορικός εάν δεν αλλαχθούν τα μυαλά και δεν εγκαταλειφθούν οι νοσηρές και αναχρονιστικές νοοτροπίες…!!

Ο Σταμάτης Σεκλιζιώτης είναι γεωπόνος (ΑΠΘ), Αρχιτέκτονας Τοπίου και πρώην Β’ Ακόλουθος Γεωργικών υποθέσεων Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ. Έχει τιμηθεί δυο φορές (2002, 2009) με τα Βραβεία Αριστείας για το Αγροτικό Ρεπορτάζ (Honorary Awards «Excellence in Reporting») του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 04/10/2019 στο λογαριασμό του στο facebook.

The post Η Ξυλοκερατιά, η χαρουπιά, Κερωνία ή Κερατέα η έλλοβος appeared first on Lemnos Nature.

Το αμύγδαλο και η παραγωγή του

Η ΕΕ αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες παραγωγούς αμυγδάλου παγκοσμίως, αλλά και μεγάλο καταναλωτή αμυγδάλου. Δεν είναι αυτάρκης και καταφεύγει σε μαζικές εισαγωγές κυρίως από την Καλιφόρνια των ΗΠΑ. Από μια παραγωγή της τάξεως των 110.000 ΜΤ το 2017 (για την ΕΕ-28), για το 2019 εκτιμάται σημαντική αύξηση παραγωγής αγγίζοντας τους 131.200 ΜΤ. Οι κύριες χώρες μέλη της ΕΕ παραγωγοί, είναι η Ισπανία, η Ιταλία (με μειωμένες τα τελευταία χρόνια συγκομιδές) και η Ελλάδα η οποία παρουσιάζεται με σχετική αύξηση φυτεύσεων (έκτασης) και παραγωγής μετά από μακρά περίοδο χαμηλής παραγωγής (αφαίρεσης δένδρων για χάρη επιδοτούμενων καλλιεργειών).

Η Ισπανία από 73.900 ΜΤ αμυγδαλόψιχας το 2017, εφέτος άγγιξε τους 90.500 ΜΤ (πτώση σε σχέση με την περσινή παραγωγή των 96.000 ΜΤ ψίχας). Η Ιταλία από 15.600 ΜΤ το 2017, το 2019 άγγιξε τους 17.700 ΜΤ ψίχας. Η Ελληνική παραγωγή ψίχας αμυγδάλου (με κυρίαρχες τις ποικιλίες Τέξας και Φερανιές, και με τις νέες όπως η Μπάϊρον και Σολάτα….) εκτιμάται στους 23.000 ΜΤ ψίχας (περίπου), αν και οι εκτιμήσεις παραγωγής και έκτασης για τη χώρα μας ποικίλουν από πηγή σε πηγή. Για το 2019 πιθανώς η εγχώρια παραγωγή να επανεκτιμηθεί λόγω των καιρικών συνθηκών που έχουν οψιμίσει την καλλιέργεια (καθυστέρηση συγκομιδής στη Θεσσαλία ).

Αναξιόπιστα τα στοιχεία παραγωγής (….Greek statistics)

ΣΗΜΕΙΩΝΟΥΜΕ ότι στη χώρα μας, διακρίνεται μια εγγενής αδυναμία εκτιμήσεων για πολλά αγροτικά προϊόντα, από την πλευρά των επίσημων και ημιεπίσημων πηγών (ΥΠΑΑΤ, ΕΛΣΤΑΤ, Αγρ. Ενώσεις, κλπ) στο να προβαίνουν σε ακριβείς εκτιμήσεις της παραγωγής. Το ζήτημα της στατιστικής ακρίβειας είναι σοβαρό, ενώ για τα αγροτικά προϊόντα ακόμα πιο νεφελώδες….!! Για το αμύγδαλο και όχι μόνο (όσοι εκτιμούν….) ή δεν διακινδυνεύουν αριθμούς ή “ρεπορτάρουν” στο περίπου…. Άλλοι αναφέρονται σε καρπό με κέλυφος και άλλοι σε ψίχα, άλλοι κάνουν χρήση απόδοσης σε «αδιευκρίνιστη» μορφή καρπού (με τη φλούδα, με το τσόφλι ή σε σκέτη ψίχα – συχνά προσθέτοντας ανόμοιες συγκομιδές….), αποδόσεις ανά μονάδα επιφανείας με επίσης αυθαίρετη εκτίμηση της εθνικής έκτασης αμυγδαλοκαλλιέργειας, κλπ…, με παραδοχές απλοποιητικές προκαλώντας στατιστική σύγχυση, κυρίως όταν αρχίζουμε και μιλάμε για συγκομιδές, εξαγωγές/εισαγωγές και για υπολογισμό των πραγματικών μεγεθών.

Το εμπόριο

Οι εισαγωγές στην ΕΕ-28 από 304.000 ΜΤ την εμπορική περίοδο ΜΥ 2017/2018, εκτιμάται να μειωθεί στους 275.000 ΜΤ την περίοδο ΜΥ 2019/2020, λόγω αυξημένης παραγωγής στην Ευρώπη, επάρκεια αποθεμάτων (περί τους 20.000 ΜΤ), με την κατανάλωση να δείχνει αυξητικές τάσεις και να κυμαίνεται μεταξύ 385-390.000 ΜΤ σε ψίχα (σε σνακ και σε βιομηχανική χρήση παρασκευής τροφίμων), αλλά και με κάποια περιθώρια εξαγωγών εκτός ΕΕ (23.000-24.000 ΜΤ).

Οι εισαγωγές αμυγδαλόψιχας από τις ΗΠΑ στην ΕΕ-28 (κυρίως προς Ισπανία…. και από εκεί στην υπόλοιπη ΕΕ) εκτιμώνται για την περίοδο ΜΥ 2017/2018 στους 257.000 ΜΤ (αύξηση κατά 45.000 ΜΤ από το 2015…!!!). Η ΕΕ συμπληρώνει με εισαγωγές από Αυστραλία με 20.000 ΜΤ περίπου/ετησίως, από Μαρόκο,1500 ΜΤ και με μικρότερες ποσότητες από αλλού (Χιλή, Συρία, κλπ).. Οι συνολική αξία εξαγωγών αμύγδαλου (με κέλυφος και σε ψίχα) από τις ΗΠΑ παγκοσμίως, εκτιμάται για το 2018 στα 4,4 δις δολάρια ΗΠΑ και καλύπτει το 67,7% του συνόλου των παγκόσμιων εξαγωγών. Σε μια δεκαετία από το 2008 μέχρι το 2018, οι αμερικανικές εξαγωγές στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά 74.000 ΜΤ περίπου…!! Το ABC (Almond Board of California) ή η Κλαδική Οργάνωση Αμυγδάλου της Καλιφόρνια θα λέγαμε, έχει επενδύσει μόνο για το ΜΥ 2018/2019 στην Ευρώπη, περί τα 15,5 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε τέσσερις κυρίως χώρες Γαλλία, Ην. Βασίλειο, Γερμανία και Ιταλία. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει κυρίως την προώθηση του Αμερικανικού αμυγδάλου στις αγορές αυτές.

Κατά σειρά, οι 15 μεγαλύτεροι εξαγωγείς ανά τον κόσμο (είτε παράγουν αμύγδαλο, είτε όχι….), είναι οι :

1. ΗΠΑ: US$4.4 δις (67.5% στο σύνολο εξαγωγών)
2. Ισπανία: $692.6 εκ. (10.7%)
3. Αυστραλία: $407.5 εκ. (6.3%)
4. Χονγκ Κονγκ: $222.5 εκ. (3.4%)
5. Γερμανία : $132.7 εκ. (2.1%)
6. Ολλανδία: $126.7 εκ. (2%)
7. Ιταλία: $109 εκ. (1.7%)
8. Τουρκία: $76.9 εκ. (1.2%)
9. Χιλή: $58.4 εκ. (0.9%)
10. Βέλγιο: $49.1 εκ. (0.8%)
11. Αφγανιστάν: $21 εκ (0.32%)
12. Ην. Βασίλειο: $17.2 εκ. (0.27%)
13. Γαλλία: $16.1 εκ. (0.25%)
14. Βιετνάμ: $14.9 εκ. (0.23%)
15. Ιράν: $13.4 εκ. (0.21%)

Από αυτή και μόνο τη σύνθεση χωρών εξαγωγής, αντιλαμβανόμαστε πόσο σημαντική είναι η εμπορία του προϊόντος παγκοσμίως, ανεξάρτητα του τόπου παραγωγής ή προέλευσής του…, π.χ. η Ολλανδία, η Αγγλία, η Γερμανία ή το Χονγκ Κονγκ δεν παράγουν ούτε κιλό, αλλά συμμετέχουν στην παγκόσμια μεταποίηση (με + προστιθέμενη αξία) και στην προώθηση και τη διακίνηση του προϊόντος στις παγκόσμιες αγορές.

Οι εκτάσεις στην Ε.Ε. 

Η συνολική έκταση αμυγδαλεώνων στην ΕΕ-28 εκτιμάται στα 7,70 εκατομμύρια στρέμματα εκ των οποίων μόνο τα 6,63 εκ. στρέμματα συγκομίζονται, είτε λόγω νεαρών και μη παραγωγικών ακόμη δενδρώνων, είτε δένδρων που δεν συγκομίζονται λόγω απρόσιτου ανάγλυφου ή γήρατος (εγκατάλειψης) που όμως στην Ισπανία αντικαθίστανται με νέες φυτεύσεις….

Οι στρεμματικοί πάντως αριθμοί για την ΕΕ-28 δείχνουν αυξητική τάση φυτεύσεων η οποία σε μία τριετία (από το 2016) μέχρι και σήμερα εκτιμάται από το αμερικανικό Υπ. Γεωργίας (USDA) στα 300-400.000 στρέμματα κυρίως στην Ισπανία και ακολουθούν σε πολύ μικρότερο βαθμό οι Ελλάδα με την Ιταλία, σε παραγωγική ή μη ακόμη έκταση… Σημειώνουμε ότι στην ίδια περίοδο εκτιμάται αύξηση της έκτασης συγκομιδής κατά 300.000 στρέμματα στην ΕΕ.

Σημαντική καλλιέργεια για τη χώρα μας

Το αμύγδαλο για τη χώρα μας σε συνθήκες «κανονικότητας» ως προς μια «επίμονα επιζητούμενη» Εθνική Αγροτική Πολιτική, αλλά και με τον κατάλληλο συντονισμό των παραγωγικών φορέων, θα μπορούσε να κερδίσει την πρώτη ποσοτικά και ποιοτικά θέση μεταξύ των δενδρωδών καλλιεργειών στη χώρα για «πολλούς και διαφόρους λόγους σε συνεκτίμηση», αυξάνοντας τις προοπτικές για παραπέρα αύξηση της κατανάλωσης στην εγχώρια αγορά (ο Έλληνας είναι από τους πρώτους παγκοσμίως «ποιοτικούς» καταναλωτές ξηρών καρπών κατά κεφαλήν…), αλλά και για μια σοβαρή προοπτική συμμετοχής στα διεθνή δρώμενα του «αμυγδάλου»..…

Αναφέρω μερικούς από τους λόγους:

1. Ευνοϊκές βιοκλιματικές συνθήκες για προσαρμογή των πιο παραγωγικών ποικιλιών (π.χ, Φερανιές), πολλές από τις οποίες έχουν προσαρμοστεί άριστα με ξεχωριστή ποιότητα προϊόντος (πρωτοπορία της ελληνικής γεύσης συγκριτικά με το αμερικάνικο, το αυστραλέζικο ή το ισπανικό αμύγδαλο …).

2. Εκμετάλλευση των σχετικά φτωχότερων εδαφών και τόπων – pockets- στη χώρα (προστατευμένων από καιρικές ακρότητες), τα οποία δεν θα μπορούσαν να υποδεχθούν άλλες μορφές εκμετάλλευσης «μειωμένης εντατικότητας» (αναγκαία η Χωροταξία στη Γεωργία και η γεωγραφική Ζωνοποίηση καλλιεργειών στη χώρα μας…)…

3. Ικανοποιητικές τιμές παραγωγού σε σχέση με άλλες καλλιέργειες, λαμβάνοντας υπόψη ότι όσο μεγαλύτερη η έκταση τόσο υψηλότερο και το εισόδημα, μειώνοντας το κόστος των εισροών (αλλά με παράλληλες αλλαγές στην γεωργική πρακτική, την μηχανική καλλιέργεια και τον τρόπο συγκομιδής, με γεωργίες ακριβείας, κλπ).

4. Την ενεργοποίηση της μεταποίησης τοπικά και περιφερειακά (σπαστήρια, συσκευαστήρια, αποφλοιωτήρια, εξαγωγικές μονάδες, χρήση παραπροϊόντων για ζωοτροφή και ενέργεια, κλπ)

5. Την προώθηση του «ποιοτικού» ελληνικού αμυγδάλου στην βιομηχανία τροφίμων για πολλαπλές χρήσεις και παραγωγή προϊόντων προστιθέμενης αξίας σε ποικίλες μορφές (από τις «γευστικές» μικροσυσκευασίες σνακ στην ζαχαροπλαστική, μέχρι και τις καινοτόμες υπερτροφές και τα ροφήματα αμυγδάλου που ήδη παράγονται στο εξωτερικό…)

6. Την αυξημένη ζήτηση σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά και τρίτων χωρών που συνεχίζουν για σειρά ετών να δείχνουν αυξητικές τάσεις (με την ΕΕ άκρως ελλειμματική…).

7. Την ανάγκη συνεργασίας των παραγωγικών φορέων από το χωράφι μέχρι και την μεταποίηση και διακίνηση του προϊόντος με οργανωτική διάθεση, την εκπροσώπηση όλων των εμπλεκομένων στο αμύγδαλο, αξιοκρατία στελέχωσης και γνώση των σύγχρονων “επιστημονικών” management & marketing (….δεν είναι δύσκολο να απελευθερωθούν από τις επί μέρους εσωστρέφειες και να παραδειγματιστούν π.χ. από Ισπανούς, Αμερικανούς και άλλους…)

8. Πολιτικές πιέσεις για αλλαγή νοοτροπίας στο ΥΠΑΑΤ και στο Υπ. Ανάπτυξης (Εμπόριο, Αναπτυξιακή Νομοθεσία, κλπ) με διευκολύνσεις, κίνητρα και χρηματοδότηση του κλάδου (γενικώς των Ξηρών Καρπών) σε όλα τα επίπεδα και της βιομηχανίας επεξεργασίας των προϊόντων.

9. “Εκπαίδευση” της Πολιτικής Ηγεσίας στα θέματα Δενδροκομίας και της σημαντικότητας των ξηρών καρπών για τον τόπο, που δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται το πλήρες περιεχόμενο και την αξία μιας Εθνικής Αγροτικής Πολιτικής…., (αλλιώς “θα την σχεδίαζε” κατάλληλα…!!)

10. Το θετικό διατροφικό, οικονομικό αλλά και περιβαλλοντικό αποτύπωμα, με το τελευταίο πάντοτε να προέρχεται από τη μαζική φύτευση δενδρώνων, ανεξαρτήτως είδους φυτείας.

Γράφει ο Σταμάτης Σεκλιζιώτης είναι γεωπόνος (ΑΠΘ), Αρχιτέκτονας Τοπίου και πρώην Β’ Ακόλουθος Γεωργικών υποθέσεων Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ. Έχει τιμηθεί δυο φορές (2002, 2009) με τα Βραβεία Αριστείας για το Αγροτικό Ρεπορτάζ (Honorary Awards «Excellence in Reporting») του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ.

Φωτογραφίες:

https://www.mothersblog.gr/free-time/story/44550/amygdala-ametrita-ta-ofeli-toys-ston-organismo

https://m.eirinika.gr/article/166383/amygdala-mia-hoyfta-tin-imera-enas-olokliros-thisayros

The post Αμύγδαλο: Ελλειματική και εξαρτημένη η Ε.Ε. των 28 appeared first on Lemnos Nature.

ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ

Η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρει περίπου 65 με 70 συνταγές πιάτων με κυδώνι (όταν μαγειρεύεται αποκτά μια πολύ ωραία γεύση «τάρτας» ροζέ απόχρωσης, πολύ ελκυστική… και πολύ προτιμότερη από την γεύση του νωπού κυδωνιού) και διάφορα άλλα παρασκευάσματα ανά τον κόσμο (γλυκίσματα, χυμοί, ζελέδες, αποξηραμένα φρούτα, κυδωνόπαστες, σάλτσες, μαρμελάδες, έλαια, πουρέ, λικέρ, το «τυρί» από κυδώνι το γνωστό membrillo των Ισπανών, και πολλά ακόμη παρασκευάσματα), αλλά αναρίθμητες είναι και οι αναφορές σε καμιά 20ριά οφέλη για την υγεία μας, ως άλλη μία σπουδαία υπερτροφή, με σημαντικά πλεονεκτήματα όπως:

1. Πλούσιο σε Βιταμίνες Α, Β και C
2. Αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες
3. Πολύ καλό για απώλεια βάρους
4. Θεραπευτικό για γαστρικά έλκη και κυρίως ο χυμός κυδωνιού
5. Σιρόπι κυδωνιού θεραπεύει αιμορροΐδες
6. Ανάμικτο με μέλι θεραπεύει κολίτιδες, δυσκοίλια, παθήσεις του εντέρου
7. Αντιοξειδωτική δράση
8. Θεραπεύει ναυτίες και σταματά εμετούς
9. Δρα κατά των ιών
10. Ρίχνει την πίεση
11. Ρίχνει τα επίπεδα χοληστερίνης
12. Λόγω της αντιοξειδωτικής δράσης έχει και αντικαρκινική δράση
13. Μας ηρεμεί και πολεμά το στρες
14. Ωφέλιμο για το συκώτι και την όραση
15. Το σπορέλαιο από τους σπόρους του κυδωνιού ανακουφίζει τον πονεμένο λαιμό και απαλλάσσει από βραχνάδες
16. Το σιρόπι κυδωνιού αναφέρεται ως ωφέλιμο για αντιμετώπιση δυσεντερίας, άσθματος και αναιμίας…

Στη χώρα μας όπως συμβαίνει με πολλά ακόμη χρήσιμα δένδρα, η κυδωνιά αποτελεί τελείως περιθωριακή καλλιέργεια (ενώ θα μπορούσε να καλύψει εδάφη σε εγκατάλειψη, κυρίως σε ημιορεινές περιοχές όπου παλαιότερα ευδοκιμούσε η κυδωνιά…) γεγονός που αποδεικνύει και την επιπολαιότητα με την οποία αντιμετωπίζεται σήμερα η αγροτική ανάπτυξη στον τόπο, εστιάζοντας σε άγνωστες, ξενόφερτες και αμφιβόλου χρηστικότητας, εμπορικότητας και κερδοφορίας δενδροκομικές καλλιέργειες, ενώ εγκαταλείπονται εκείνες που κάποτε τάιζαν πολύ κόσμο στην Ελληνική ύπαιθρο και στις πόλεις, αλλά συνέβαλαν και στην υγεία του πληθυσμού.

ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ

Δειλά δειλά τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται μια πιο συστηματική στροφή προς την καλλιέργεια με κέντρο την Ημαθία όπου καλλιεργείται κυρίως η «τούρκικη» ποικιλία και γίνονται και εξαγωγές προς Ρουμανία, Βουλγαρία και Β. Ευρωπαϊκές χώρες… Η εγχώρια κατανάλωση είναι άκρως περιορισμένη, απλά γιατί δεν γίνεται ευρέως γνωστό το φρούτο και τα διατροφικά του πλεονεκτήματά (ανύπαρκτο μάρκετινγκ, ανύπαρκτο κρατικό ενδιαφέρον, ανύπαρκτη η παρακολούθηση των αγορών που αναζητούν και απορροφούν το εν λόγω προϊόν…). Ποικιλίες ντόπιες και παλιότερες είτε έχουν εξαφανιστεί είτε κινδυνεύουν να αφανιστούν… Είναι μεν το κόστος παραγωγής κάπως αυξημένο σε σχέση π.χ. με των μήλων, αλλά εφόσον αναπτυχθεί η ζήτηση κυρίως από τις βιοτεχνίες και βιομηχανίες μεταποίησης και γίνουν γνωστά τα οφέλη στην κατανάλωση (διατροφικό και φαρμακευτικό), οι τιμές θα μπορούν να ικανοποιούν και παραγωγό και μεταποιητή.

ΤΟ ΚΥΔΩΝΙ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

Παγκοσμίως καλλιεργούνται περί τα 500.000 χιλιάδες στρέμματα με κυδωνιές. Η Τουρκία παράγει περί τους 140.000 μετρικούς τόνους (ΜΤ) ετησίως (από μία έκταση 110.000 στρέμματα) και ακολουθεί η Κίνα με περίπου 125 έως 130.000 ΜΤ. Στην Ευρώπη οι Ισπανία και Σερβία είναι πρώτες με πάνω από 15.000 ΜΤ παραγωγές η κάθε μια. Η χώρα μας παράγει περί τους 10.000 ΜΤ σε μια καλή χρονιά και δεν φτάνουν να καλύψουν την ζήτηση η οποία συμπληρώνεται ως συνήθως με εισαγωγές από την Τουρκία… Τα μηνύματα από την Ελληνική ύπαιθρο είναι ότι το κυδώνι είναι σίγουρα μια δυναμική καλλιέργεια (ανάλογα με την ποιότητα και την χρονιά οι τιμές παραγωγού κυμαίνονται μεταξύ 0,20 € και μέχρι και 0,50 €/κιλ, με 1,90-2,10 €/κιλ στη λιανική…!!!) σχετικά εύκολη στο χωράφι (μια παραγωγή με προβλήματα φυτοπροστασίας που αντιμετωπίζονται σήμερα ικανοποιητικά, πλην των απρόβλεπτων καιρικών μεταβολών…), αλλά πρόκειται και για εξαγώγιμο είδος με υψηλή ζήτηση σε ολόκληρη την Β. Ευρώπη όπου κατάφερε να κυριαρχεί η Τουρκία.

ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΝ ΥΠΑΡΞΟΥΝ

Με την προϋπόθεση ότι το ελληνικό κυδώνι μπορεί να βοηθηθεί ώστε να αποκτήσει ευρύτερη και σταθερότερη πελατεία στις Ευρωπαϊκές αγορές (αρχίζοντας με καλές τιμές παραγωγού, προώθηση & σωστό σύγχρονο μάρκετινγκ, με σωστή ποιοτική διαλογή ώστε να είναι ανταγωνιστικό, άριστη εμπορική συσκευασία και ενίσχυση οικονομική από την πολιτεία…), οι Έλληνες παραγωγοί δεν έχουν λόγους να μην στραφούν προς την καλλιέργεια ώστε να ικανοποιούνται και η εγχώρια ζήτηση από «ελληνικούς οπωρώνες» και οι εξαγωγές. Όπως κάθε φορά σχολιάζουμε, έτσι και για το κυδώνι, η καλλιέργεια του θα πρέπει να συνδυαστεί αφενός με τις συγκεκριμένες περιοχές και τοποθεσίες «ευδοκίμησης» στην Ελληνική επικράτεια, ώστε να αποδίδουν τα δένδρα σε καρπό και να επιφέρουν και ικανοποιητικό αγροτικό εισόδημα, αλλά και να οριστούν τοποθεσίες (χωροθέτηση) στην ημιορεινή και σχετικά ορεινή ζώνη της χώρας με τέτοιο τρόπο που θα ενδείκνυται η υποδοχή «αγροδασικών» φυτειών όπως είναι το κάστανο, το καρύδι, το κυδώνι και άλλες, σε κάποιο πλαίσιο σχεδιασμού αναζωογόνησης των λιγότερο ευνοημένων περιοχών με επινόηση «σοβαρών κινήτρων» για την επιστροφή εγκαταλειμμένων εκτάσεων της χώρας σε «ειδικές» και βιοκλιματικά «προσαρμοστικές» γεωργικές δραστηριότητες…, πάντοτε με την ουσιαστική συμβουλευτική παρουσία των Γεωπονικών και Δασικών υπηρεσιών στις Περιφέρειες και τους Δήμους.

ΑΛΛΟΥ ΔΕΝ ΧΑΝΟΥΝ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ

Στην Αμερικανική Ήπειρο το κυδώνι παράγεται σε ικανές ποσότητες κυρίως στην Αργεντινή (40-45.000 ΜΤ). Στις ΗΠΑ η καλλιέργεια της κυδωνιάς είναι σχετικά περιορισμένη σε έκταση (κάτι περισσότερο από 1200 στρέμματα) με αξία παραγωγής γύρω στα 450.000 δολάρια ΗΠΑ. Πολλές από τις καλλιέργειες προορίζονται και για την παραγωγή «υποκειμένων» αχλαδιάς. Η παραγωγή λίγη όπως και του κάστανου, αλλά δείχνει «αυξητικές» τάσεις και μόνον στις Πολιτείες της Καλιφόρνια και Όρεγκον μετά από την διαπίστωση ότι η ζήτηση ως «υπερτροφή» αυξάνεται τα τελευταία χρόνια. Θεωρείται «σπέσιαλ» καλλιέργεια και «σπέσιαλ τροφή» ενώ ερευνητικά έχουν ασχοληθεί και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια (Davis) και η Γεωπονική Σχολή του πολιτειακού Πανεπιστημίου & Πολυτεχνείου της Pomona στην Καλιφόρνια (δημόσιο Παν/μιο) με πληθώρα δημοσιεύσεων. Η πιο αποδοτική και άρα πιο δημοφιλής ποικιλία είναι η Pineapple (στα ελληνικά «Ανανάς») που αναπτύχθηκε από τον Αμερικάνο Γενετιστή Βοτανολόγο Λούθερ Μπάρμπανκ και άρχισε να φυτεύεται εδώ και 130 περίπου χρόνια στις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ όπου κάποτε είχε καλύψει έκταση 4000 περίπου στρεμμάτων λόγω της μεγάλης περιεκτικότητας σε πηκτίνη για παρασκευή ζελέδων, κρεμών, κλπ, μέχρι που κυκλοφόρησαν οι διάφορες ζελατίνες και συρρικνώθηκε η παραγωγή. Νωπά κυδώνια κάνουν την εμφάνισή τους στις «Αγορές των Αγροτών» των ΗΠΑ, αλλά και πολλά μεταποιημένα προϊόντα στις αλυσίδες τροφίμων, και σε συνταγές εστιατορίων. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Agricultural research Service (ARS/USDA), Υπηρεσία Αγροτικής Έρευνας των ΗΠΑ, το Εθνικό Κέντρο Βιοαποθέματος και Κλωνοποιήσεων στο Όρεγκον ασχολείται εντατικά με το κυδώνι ερευνώντας τις δυνατότητες βελτίωσης των ποικιλιών προς πιο ανθεκτικές στο ψύχος, για μεγαλύτερο μέγεθος καρπών, και ανθεκτικότητα σε φυτοασθένειες .

ΚΛΕΙΝΟΝΤΑΣ

Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι η στροφή σε νέες ξενικές καλλιέργειες θα πρέπει να αποφασίζονται σε συνδυασμό με δύο βασικούς παράγοντες,

(1) το κατά πόσον αποκαθιστούμε ή όχι πολύτιμες καλλιέργειες που χάθηκαν από την Ελληνική ύπαιθρο και

(2) εάν αυτές οι τόσο πρωτόγνωρες και σπάνιες για άλλους, παραδοσιακές και ποιοτικές καλλιέργειες που εμείς τις χάσαμε και τις ξεχάσαμε, προωθούνται πλέον από άλλες χώρες οι όποιες “έπιασαν το νόημα” ώστε και τις ανάγκες τους να καλύπτουν και την ζήτηση των διεθνών αγορών να ικανοποιούν απολαμβάνοντας κέρδη.

Ο Σταμάτης Σεκλιζιώτης είναι γεωπόνος (ΑΠΘ), Αρχιτέκτονας Τοπίου και πρώην Β’ Ακόλουθος Γεωργικών υποθέσεων Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ. Έχει τιμηθεί δυο φορές (2002, 2009) με τα Βραβεία Αριστείας για το Αγροτικό Ρεπορτάζ (Honorary Awards «Excellence in Reporting») του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ.

(Το άρθρο δημοσιεύθηκε στις 06/10/2018 στο λογαριασμό του στο facebook)

Φωτογραφία: https://www.newsbeast.gr/geuseis/arthro/4175659/glyko-kydoni

The post Η Κυδωνιά, το κυδώνι και οι καλλιέργειες που χάνουμε appeared first on Lemnos Nature.

Το σπέρμα (σπόρος), ενός είδους πεύκου, της κουκουναριάς (Pinus pinea) -η κουκουνάρα -είναι μια σημαντική υπερτροφή (superfood) και χρησιμοποιείται στη μαγειρική, συνήθως σε σάλτσες και ως γέμιση σε γαλοπούλες και κοτόπουλα. Σε σαλάτες, στο πιλάφι σε πιάτα ρυζιού και σε ζυμαρικά. Η πιο διάσημη χρήση του είναι ασφαλώς στην ιταλική σάλτσα πέστο. Τρώγεται επίσης και σαν σνακ και ως συμπλήρωμα σε όλα τα είδη σνακ (σταφύλια, καρύδια, κλπ.).

Γιατί είναι υπερτροφή

Η κουκουνάρα είναι πλούσια σε πρωτεΐνες και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, που είναι ευεργετικά για το καρδιαγγειακό σύστημα. Ακόμη, είναι πλούσια πηγή βιταμινών, φυτικών ινών, φολικού οξέως, ασβεστίου, φωσφόρου και σιδήρου και μπορεί να λειτουργήσει και ως συμπλήρωμα διατροφής, χάρη στην υψηλή ενεργειακή του αξία. Μερικές από τις διατροφικές πληροφορίες ανά 100 g είναι: Ενέργεια 575kcal, λίπος 51g, Πρωτεΐνη 24g, Υδατάνθρακες 7.3g, Ουγγρικά λιπαρά οξέα 42g, Φυτικές ίνες 11,5g, Βιταμίνη Α 0,003mg, Βιταμίνη Β1 1,3mg, Βιταμίνη Β2 0,19mg, Βιταμίνη Β3 3.6mg, Βιταμίνη Β5 0,21mg, Βιταμίνη Β6 0.11mg, Βιταμίνη Β7 0,01mg, Φολικό οξύ 55mg, Βιταμίνη Ε 4mg, Βιταμίνη C 1.9mg, Ασβέστιο 12mg, Κάλιο 599mg, Μαγνήσιο 5mg, Φώσφορο 605mg, Νάτριο 4,25 mg, Σίδηρος 5,2mg, Ψευδάργυρος 4.25mg.

Εξάπλωση -Ιστορία

Το γεγονός ότι τα σπέρματα της κουκουναριάς είναι εδώδιμα έχει συντελέσει στην καλλιέργεια του είδους ήδη από τα αρχαία χρόνια και συνεπώς στην εισαγωγή του σε διάφορες περιοχές από τον άνθρωπο. Αυτό καθιστά δύσκολο τον ακριβή προσδιορισμό της φυσικής του εξάπλωσης. Η πιο πιθανές περιοχές προέλευσης είναι η Ανατολία, ο Λίβανος και η Ιβηρική χερσόνησος. Στην Ισπανία έχουν βρεθεί κώνοι και κομμάτια από ξυλάνθρακα κουκουναριάς σε παλαιολιθικούς οικισμούς ηλικίας 50.000 ετών. Η κουκουναριά καταναλωνόταν ευρέως στην Ευρώπη και στην Ασία, από την παλαιολιθική κιόλας περίοδο. Το δέντρο καλλιεργείται συστηματικά εδώ και 6.000 χρόνια. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι εκτιμούσαν την πλούσια θρεπτική αξία του και ίσως αυτός ήταν ο λόγος που το θεωρούσαν και σύμβολο ανδρισμού και γονιμότητας. Κατά την διάρκεια του Μεσαίωνα, μάλιστα, συνήθιζαν να σερβίρουν ένα είδος μπισκότου με κουκουνάρι που είχε ως κύριο στόχο την ενίσχυση των ερωτικών επιδόσεων. Πέρα από την Μεσογειακή λεκάνη, που είναι ο φυσικός χώρος εξάπλωσης της, έχει εισαχθεί με επιτυχία στην Αργεντινή και την Νότια Αφρική (που έχει μεσογειακό κλίμα).

Η “αγορά” της κουκουνάρας

Είναι ένα δέντρο, η καλλιέργεια του οποίου, μπορεί να προσφέρει ένα επιπλέον εισόδημα χωρίς ιδιαίτερες φροντίδες και με σχεδόν μηδενικό κόστος. Αναπτύσσεται εύκολα στην Ελλάδα, κυρίως σε πεδινές παραθαλάσσιες περιοχές, και παρόλο που υπάρχουν καλλιέργειες, είναι λίγες και χωρίς ιδιαίτερη αξιοποίηση, με αποτέλεσμα να γίνεται εισαγωγή.

Πληροφορίες -Πηγές:

Dogan Y., Baslar S., Ay G. & Mert H.H. 2004. The use of wild edible plants in western and central Anatolia (Turkey). Economic Botany 58(4):684-690.

Tardio J., Pascual H. & Morales R. 2005. Wild food plants traditionally used in the province of Madrid, Central Spain. Economic Botany 59(2):122-136.

Euro+Med (2006-): Euro-Med PlantBase -the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity. Published on the internet //ww2.bgbm.org/EuroPlusMed/ [Ανάκτηση 11/8/2015]

www.rarexoticseeds.com [Ανάκτηση 11/8/2015]

www.treeseedonline.com [Ανάκτησ 11/8/2015]

www. naturalmedicinalherbs.net [Ανάκτησ 11/8/2015]

//thesecretrealtruth.blogspot.com/ [Ανάκτηση 11/8/2015]

//mageirikikai sintages.blogspot.gr/ [Ανάκτηση 11/8/2015]

Φωτογραφία: https://promedos.com/el/stories/3157

Κείμενο: Θανάσης Αυγουλής (Δασοπόνος)

Αναδημοσίευση από http://votaniki.gr/  επισκεφθείτε την ιστοσελίδα για περισσότερα άρθρα και πληροφορίες!!

The post Υπερτροφή από πεύκο: η κουκουνάρα appeared first on Lemnos Nature.

Τα απίδια είναι τα γνωστά αχλάδια. Στις παλαιότερες εποχές, όμως, τα αχλάδια δεν είχαν την μορφή που έχουν σήμερα (τυποποιημένα), αλλά ήταν μικρότερα και σε σχήμα πιο ακανόνιστο. Η αχλαδιά (Pyrus communis) ήρθε στην Ελλάδα από την περιοχή της Κασπίας, ενώ στη χώρα μας υπάρχουν άγρια είδη αχλαδιάς, όπως είναι η γκορτσιά (Pyrus spinosa).

Η ιστορία

Όταν οι Ενετοί κατέκτησαν την Πάργα (τον 14ο αιώνα) ήταν υποχρεωμένοι από τη διοίκηση τους να παρέχουν στους Έλληνες μια φορά το χρόνο 90 οκάδες (την εποχή εκείνη δεν είχε ξεκινήσει το σύστημα μέτρησης του βάρους με κιλά) αλάτι σε κάθε οικογένεια, να τους στέλνουν τηγανίτες (15 για κάθε άρχοντα, 12 για κάθε πολίτη και 36 για κάθε ιερέα και δάσκαλο) και 2 φορές το χρόνο θα έπρεπε να τους καλούν σε γεύματα με ποικιλία από γλυκίσματα.  Σε ότι αφορά τα φρούτα κάθε χρόνο την εποχή που ωρίμαζαν τα αχλάδια οι κάτοικοι της πόλης είχαν δικαίωμα να μαζεύουν από αυτά και να γεμίζουν τους σάκους τους, οι οποίοι είχαν το ίδιο μέγεθος και σχήμα για όλους. Το σύνολο της συμφωνίας δεν τηρήθηκε για πολύ χρόνο και το μόνο που κράτησαν ως παροχή ήταν η διανομή αχλαδιών. Έτσι μια φορά το χρόνο όλοι οι Έλληνες συγκεντρώνονταν έξω από το κτίριο της διοίκησης με τους σάκους τους για να παραλάβουν το προϊόν.  Και ενώ περίμεναν στις ουρές, πολλές φορές τα αχλάδια δεν έφταναν για όλους κι έτσι ξεσπούσαν καυγάδες ανάμεσα σε αυτούς που περίμεναν και σε αυτούς που είχαν ήδη παραλάβει τα αχλάδια. Η κατηγορία ήταν ότι οι τελευταίοι έφτιαχναν μεγαλύτερους σάκους με αποτέλεσμα να πάρουν περισσότερα αχλάδια και αυτά να τελειώσουν για τους υπόλοιπους. Έτσι αναγκάζονταν να μετρήσουν το μέγεθος κάθε σάκου πριν παραλάβουν τα αχλάδια από το Διοικητήριο.

Η φράση

Από τα παραπάνω περιστατικά έμεινε η φράση “θα σου μάθω πόσα απίδια βάζει ο σάκος” ή “πόσα απίδια πιάνει ο σάκος” απειλώντας κάποιον για την έκβαση της διαμάχης τους.

Πληροφορίες -Πηγές:

Αραμπατζής Θ. 1998. Θάμνοι και Δέντρα στην Ελλάδα. Οικολογική Κίνηση Δράμας

Νατσούλης Τ. 2011. 3000 λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις. Εμπειρία Εκδοτική, σελ: 834.

Κείμενο: Φώτω Κόνσολα (M.Sc. Περιβάλλοντος, Δασοπόνος)

Αναδημοσίευση [01/09/2019] http://votaniki.gr/

The post “Πόσα απίδια πιάνει ο σάκος;” appeared first on Lemnos Nature.

Το 1721 κάτω από την Ακρόπολη, στους «Αέρηδες» της Πλάκας, οι Τούρκοι έχτισαν Μεντρεσέ, που στα τουρκικά σημαίνει ιεροσπουδαστήριο. Στις αρχές του 18ου αιώνα όμως, οι Τούρκοι εγκατέλειψαν την πόλη, που παραδόθηκε στου Έλληνες. Η σχολή με τα δωμάτια για τους σπουδαστές και την εσωτερική αυλή μετατράπηκε σε φυλακή, η οποία λειτούργησε από τον Όθωνα έως την περίοδο του Γεωργίου Α΄. Ήταν μια σκληρή φυλακή.

Μπροστά από την πύλη υπήρχε ένας μεγάλος πλάτανος. Στα κλαδιά του κρεμούσαν τους καταδικασμένους σε θάνατο, κυρίως ποινικούς, αλλά και πολιτικούς κρατούμενους. Το δέντρο είχε γίνει σύμβολο θανάτου  αλλά και αδικίας, καθώς προφανώς αυτοί που κρέμονταν από τα κλαδιά του ήταν οι φτωχοί και μη προνομιούχοι. Φυσικά αντιπροσώπευε και την εξουσία των Βαυαρών, που καταπίεζαν το λαό και καταλήστευαν τα δημόσια ταμεία.

Έτσι, όταν για κάποιους έφθανε η ώρα της αποφυλάκισης, βγαίνοντας από την πύλη της φυλακής κοίταζαν πίσω προς τα κελιά των πρώην συγκρατούμενών τους και τους φώναζαν: «χαιρέτα μου τον πλάτανο». Τους εύχονταν να βγουν και εκείνοι από τη φυλακή και να μην ξαναδούν ποτέ τον πλάτανο του θανάτου. Η φράση έμεινε από τότε και τη χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια κατάσταση που είναι χαμένη εκ των προτέρων, γιατί συνήθως κάποιος τη χειρίστηκε με λάθος τρόπο.

Πληροφορίες -Πηγές:

[01/09/2019] https://www.mixanitouxronou.gr

The post “Χαιρέτα μας τον πλάτανο” πως βγήκε η φράση appeared first on Lemnos Nature.

Είναι ένα φυλλοβόλο μόνοικο δέντρο με ύψος που μπορεί να φτάσει τα 35 μέτρα. Τα φύλλα του είναι κατ’ εναλλαγή με μίσχο έως και 0,55 εκ. που διογκώνεται στη βάση καλύπτοντας τον οφθαλμό, έλασμα μέχρι 18 εκ., παλαμοσχιδές συνήθως με 5 λοβούς και συνήθως ακανόνιστα οδοντωτοί. Καρπός αχαίνιο με πτητικές τρίχες, που πολλά μαζί σχηματίζουν χαρακτηριστικά συγκάρπια, ανά 3-4 μαζί σε ποδίσκους.

Εξάπλωση

Το είδος εξαπλώνεται από την ανατολική Μεσόγειο μέχρι τα Ιμαλάια. Στην Ελλάδα είναι κοινό είδος. Λόγω της ύψιστης σημασίας του (κατά μήκος των ρεμάτων, όπου αποτρέπει έντομα πλημμυρικά  φαινόμενα), προστατεύεται από την Ελληνική νομοθεσία με το Π.Δ. 67/81.

Χρήσεις

Τα φύλλα είναι αιμοστατικά. Οι τρίχες από τους καρπούς μπορούν να προκαλέσουν πυρετό του χόρτου σε αλλεργικά άτομα.

Ένα από τα ιερά δέντρα της αρχαιότητας

Ο πλάτανος είχε γενικά εξαιρετική θέση ανάμεσα στα ιερά δέντρα. Το πράσινο φύλλωμα του αναγγγέλει στον οδοιπόρο, την κοντινή βρύση και την φιλόξενη δροσιά της σκιάς του. Το γεγονός αυτό και μόνο ίσως να έκανε τους αρχαίους να θεωρούν το πλατάνι σα δώρο των θεών που έπρεπε να λατρεύουν. Στην κοιλάδα του Λυδικού Μαίανδρου, ένα πλατάνι τόσο πολύ μάγεψε τον Ξέρξη, ώστε διέταξε να το στολίσουν με χρυσάφι και οι στρατιώτες του να το φρουρούν διαρκώς (Ηρόδοτος 7,31). Φημισμένα ήταν και τα πλατάνια που στόλιζαν τους δρόμους της Ακαδημίας του Πλάτωνα στην Αθήνα. Αλλά και ο Πλίνιος τοποθετεί το πλατάνι στην πρώτη θέση ανάμεσα στα δέντρα. Όταν το πλατάνι πρωτοφυτεύτηκε στη Σικελία, φάνηκε τόσο σπουδαίο, ώστε το πότιζαν με κρασί και πλήρωναν ένα δικαίωμα για τη σκιά του.

Το πλατάνι πλέκεται σε πολλούς μύθους της αρχαίας Ελλάδας αλλά και σε πολλούς θρύλους της λαϊκής παράδοσης, έτσι συνδέονται με πολύ περίεργες ιστορίες. Λέγεται πως σ’ ένα πλατάνι ανατολικά της Σούδας κρεμάστηκε από τους Τούρκους ένας παπάς, πράγμα που έκανε το πλατάνι να γίνει αειθαλές κι άρα αθάνατο (βέβαια στην Κρήτη υπάρχει το υποείδος  αειθαλής πλάτανος Platanus orientalis var. cretica).

Πληροφορίες -Πηγές:

Browicz, K. 1991. Trees and shrubs of Lemnos Is. (Greece). Arboretum Kornickie, 36:3-25

ΈλμουντΜπάουμαν. 1993. Η Ελληνική Χλωρίδα στο μύθο, στην τέχνη στη λογοτεχνία. Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης. Σελ: 46

Φυτά της Ελλάδας, η έρευνα στη Λέσβο. Βοτανική–Χρήσεις –Τοξικότητα, Μάκης &Βαγγέλης Αξιώτης, Ενδελέχεια ISBN978-960-7886-18-7, σελ: 186

Platanus orientalis [31/08/2019] http://votaniki.gr/

Αρχικήφωτογραφία: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BB%CE%AC%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%82#/media/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Plataan_bladeren.jpg

Φωτογραφία καρπού: Ιωάννης Γκαλιούρης

The post Πλάτανος (Platanus orientalis) appeared first on Lemnos Nature.

Τα σύκα (Ficus carica) ήταν υπερ -πολύτιμα για τους αρχαίους Έλληνες καθώς ήταν ένα από τα πιο σημαντικά γλυκίσματα τους, μαζί με το μέλι (δεν είχαν ζάχαρη και άλλα γλυκαντικά). Για την προστασία από κλοπές είχαν ισχυρές ποινές, ενώ πιθανότατα αυτοί που εντόπιζαν και φανέρωναν τους κλέφτες των σύκων ονομάζονταν “συκο -φάντες”. Σταδιακά οι “συκο -φάντες” άρχισαν να καταδίδουν, για εκδίκιση, άτομα που δεν είχαν κάνει κλοπή. Έτσι έφτασε η λέξη “συκοφάντης” να είναι για αυτούς που κατηγορούν ψευδώς και εσκεμμένα κάποιον άλλο.

Πως προήλθε η φράση “συκοφάντης”

Οι ερμηνείες για το πως προήλθε η λέξη είναι πολλές. Είναι προφανές ότι η λέξη συκοφάντης προέρχεται από το σύκο και το ρήμα φαίνω, φανερώνω. Απορία για την προέλευση της λέξης είχαν εκφράσει ήδη οι αρχαίοι και ο Ζηνόδωρος, γραμματικός του 2ου αιώνα π.Χ. Ήταν ο πρώτος που βρέθηκε σε ετυμολογικό δίλημμα και προτίμησε να παραθέσει δύο εκδοχές αν και φαίνεται να προτιμάει την πρώτη: σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή του Ζηνόδωρου, επειδή οι Αθηναίοι αγαπούσαν πολύ τα σύκα, υπήρχαν αρκετοί που πήγαιναν στους αγρούς και έβλεπαν αν ωρίμασαν τα σύκα όποιος έφερνε πρώτος την είδηση ότι τα σύκα της χρονιάς είχαν ωριμάσει, αυτός ονομαζόταν αρχικά συκοσκόπος και αργότερα συκοφάντης, και από εκεί μεταφορικά επεκλήθη συκοφάντης όποιος έχωνε τη μύτη του στην ιδιωτική ζωή των άλλων, όπως πριν ανασκάλευε τα κλαδιά της συκιάς για να δει αν ωρίμασε ο καρπός.

Η δεύτερη εκδοχή του Ζηνόδωρου είναι από τις ποιο γνωστές. Κάποτε είχε πέσει λιμός στην Αθήνα και ο δήμος ενέκρινε ψήφισμα που απαγόρευε την εξαγωγή σύκων, όποιοι κατάγγελλαν άλλους ψευδώς ότι εξάγουν σύκα, ονομάστηκαν συκοφάντες “Οἱ δ λέγουσιν ὅτι λιμοῦ γενομένου ἐν Ἀθήναις ψήφισμα ἐγένετο μη ἐκφέρειν σῦκα· ἐπιτηροῦντες οὖν τινὲς ἐκφέροντα σῦκα διέβαλλον, καὶ παρὰ τὸ περὶ σύκων φάναι, συκοφάντης ὁ ψευδῶς περὶ σύκων φαίνων”. Τα ίδια, αλλά χωρίς λιμό, λέει ο Πλούταρχος μερικούς αιώνες αργότερα “κεκωλυμένου γαρ εκφέρειν τα σύκα μηνύοντες και φαίνοντες τους εξάγοντας εκλήθησαν συκοφάνται”. Τα ίδια και ο Αθήναιος, ο οποίος μάλιστα επιακλείται παλαιότερο (χαμένο σήμερα) σύγγραμμα τουΊστρου “Ίστρος δ εν τοις Αττικοίς ουδ’ εξάγεσθαι φήσι της Αττικής τας απ’ αυτών γινομάνας ισχάδας, ίνα μόνοι απολαύοιεν οι κατοικούντες και επεί πολλοί ενεφανίζοντο διακλέπτοντες, οι τούτους μηνύοντες τοις δικασταίς εκλήθησαν τότε πρώτον συκοφάνται”. Ωστόσο η εκδοχή αυτή προσκρούει στο ότι δεν έχει βρεθεί κανένα τέτοιο ψήφισμα σε αρχαίο κείμενο, ούτε έχει και πολύ νόημα η απαγόρευση αφού σύκα είχε όλη η Ελλάδα άφθονα.

Μια τρίτη εκδοχή, που σύμφωνα με το ελληνικό Liddell-Scott που τη διατύπωσε κάποιος Lancelot Shadwell, είναι ότι συκοφάντες αρχικά ονομάστηκαν εκείνοι που έσειαν τη συκιά για ν αφανερωθούν τα σύκα που ήταν κρυμμένα στα ψηλά κλαδιά και στο πυκνό φύλλωμα, και από εκεί, μεταφορικά, όποιος ανάγκαζε με απειλές τους πλούσιους να δίνουν χρήματα. Είναι γεγονός ότι στα αρχαία το σείω εμφανίζεται συχνά πλάι στο συκοφαντώ (π.χ. σε απόσπασμα του Αριστοφάνη) και μάλιστα ο Ησύχιος έχει λήμμα “σείσαι: συκοφαντήσαι”

Μια τέταρτη εκδοχή, που την αναφέρει ο Αθήναιος από τη Ρόδο συκοφάντες ονομάζονταν οι υπεύθυνοι για την είσπραξη των φόρων από τους πολίτες, που καταβάλλονταν σε είδος (σύκα, λάδι και κρασί) -και μάλιστα ότι διάλεγαν για τη δουλειά αυτή τους πιο αξιόπιστους πολίτες.

Μια πέμπτη εκδοχή, που την αναφέρει ο Νικόλαος Πολίτης στην εργασία του για τα υβριστικά σχήματα, αλλά και πολλοί άλλοι, βασίζεται στο υβριστικό σχήμα που οι Ιταλοί λένε far le fiche, με το χέρι σε σχήμα γροθιάς και τον αντίχειρα να προεξέχει ανάμεσα σε δείκτη και μέσο δάχτυλο. Υποθέτοντας ότι το σχήμα αυτό θα υπήρχε και στην αρχαιότητα και θα ονομάζονταν “σύκο” (όπως στα νέα ελληνικά δεν έχει αυτή την ονομασία), θεώρησαν ότι η αρχική σημασία του συκοφάντη θα ήταν αυτός που δείχνει το σύκο, δηλαδή κάνει αυτό το υβριστικό σχήμα.

Έκτη εκδοχή, αυτή που δέχεται το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη: συκοφάντες ονομάζονταν αυτοί που αποκάλυπταν όσους είχαν σύκα κρυμμένα στα ρούχα τους, δηλαδή μια ασήμαντη μικροκλοπή, και κατ’ επέκταση όσους κατέδιδαν ασήμαντες πράξεις και στη συνέχεια έκαναν ψευδείς καταγγελίες.

Έβδομη εκδοχή, που θα μπορούσε να είναι παραλλαγή της δεύτερης: στην Αθήνα υπήρχαν ιερές συκιές, π.χ. η ιερή συκιά των Φυταλίδων στο δρόμο προς Ελευσίνα (εκεί που είναι σήμερα ο Άγιος Σάββας, κοντά στο Σταθμό Ελαιώνας του μετρό). Συκοφάντες λοιπόν, ήταν όποιοι κατάγγελναν τους κλέφτες των σύκων από τις ιερές συκιές, όπως αναφέρει κάποιος μεταγενέστερος σχολιαστής του Αριστοφάνη.

Όγδοη εκδοχή είναι του Κ. Ρωμαίου από το Λεξικογραφικό Δελτίο της Ακαδημίας (τ.4, σελ: 129-136), ότι ο αρχικός συκοφάντης ήταν αυτός που, στα Ελευσίνια Μυστήρια, αποκάλυπτε το “σύκον” των θεών, βλέπει δηλαδή μια λατρευτική αρχή, με τον συκοφάντη να είναι περίπου συνώνυμος του ιεροφάντη και να τελεί μιμητική συνουσία. Να πούμε εδώ ότι ο Ρωμαίος θεωρεί ότι το σύκον έλεγαν οι αρχαίοι όχι ειδικά το γυναικείο μόριο αλλά τα αιδοία γενικώς και μάλιστα ότι το far le fiche συμβόλιζε τη συνουσία, με το ανδρικό σύκο να είναι ο αντίχειρας και ο δείκτης με το μέσο να συμβολίζουν το γεναικείο.

Η λέξη “συκοφάντης” στην ιστορία…

Η λέξη συκοφάντης εμφανίζεται πρώτη φορά στους Αχαρνείς του Αριστοφάνη, όπου μάλιστα υπάρχει και πρόσωπο της κωμωδίας “Συκοφάντης”, που εμφανίζεται στο μαγαζί που έχει στήσει ο Δικαιόπολης και θέλει να καταγγείλει τον Μεγαρίτη και να “γουρουνάκια” του ως εχθρούς της πόλης και που τον διώχνει κακήν κακώς ο Δικαιόπολης, παρόλο που ο Συκοφάντης ενίσταται “ου γαρ φανώ τους πολεμίους;” (να μη μαρτυρήσω τους εχθρούς;). Συκοφάντης λοιπόν, ο δημόσιος μηνυτής, αυτός που καταγγέλλει στους δικαστές παρανομίες άλλων όπως λαθρεμπόριο, φοροδιαφυγή, παράνομο πλουτισμό, και βέβαια αργότερα αυτός που εκβιάζει πλούσιους πολίτες για πραγματικά ή για ανύπαρκτα αδικήματα τους, που με αυτή τη σημασία βρίσκει άφθονες χρήσεις στην κλασική εποχή και που τελικά αυτή η αρνητική σημασία επικράτησε αν και, όπως φαίνεται στον Αριστοφάνη, από την αρχή είχε (και) αρνητική χροιά ο όρος. Τον συκοφάντη τον δανείζεται η λατινική γλώσσα, sycophanta, και από εκεί περνάει στις νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Όμως, στα αγγλικά η λέξη παθαίνει, από νωρίς μάλιστα, μια ενδιαφέρουσα σημασιολογική μεταβολή, κι έτσι η σημασία του συκοφάντη χάνεται και επικρατεί η σημασία του κόλακα, και μάλιστα του χαμερπή και δουλοπρεπή κόλακα, και αυτή είναι η σημαρινή σημασία της αγγλικής λέξης sycophant. Αλλά δεν είναι και ανεξήγητη η αλλαγή της σημασίας στα αγγλικά, που μάλιστα εμφανίζεται κιόλας από το 1575, αφού οι ισχυροί της εποχής περιστοιχίζονταν από διάφορα τσιράκια τα οποία έπαιζαν και το ρόλο του συκοφάντη, δηλαδή διέδιδαν ψευδείς φήμες για πολιτικούς αντιπάλους.

Πληροφορίες -Πηγές:

Liddell H.G. & Scott R. 2013 Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης. Εκδόσεις Πελεκάνος.

28/08/2019 https://dictionary.cambridge.org/

28/08/2019 https://sarantakos.wordpress.com/

Κείμενο: Χρήστος Ράμμος (Δασοπόνος)

φωτογραφία: https://www.iatronet.gr/diatrofi/trofima-rofimata/article/15541/syko-to-froyto-poy-glykainei-to-telos-toy-kalokairioy.html

Αναδημοσίευση κειμένου από το http://votaniki.gr/

The post Το σύκο και ο “συκοφάντης” appeared first on Lemnos Nature.