Η άνοιξη έφτασε και μας δίνεται η ευκαιρία για περισσότερες εξορμήσεις. Τα χρώματα και τα αρώματα της υπαίθρου του νησιού μας είναι ένας καλός λόγος να σηκωθείς να πάρεις τον καφέ σου, την φωτογραφική ή το κινητό σου και να βγεις να εξερευνήσεις εκεί έξω. Φωτογραφίζοντας ή παρατηρώντας μπορείς εύκολα να συνειδητοποιήσεις ότι όταν στρέψεις την προσοχή σου στο φυσικό περιβάλλον, τότε μπορείς να δεις πράγματα τα οποία υπήρχαν αλλά δεν ήταν ορατά για σένα γιατί ίσως τα θεωρούσες ασήμαντα ή συνηθισμένα. Μπορεί πάλι, να πέρασες από κει και πραγματικά να μην τα είδες…

Ευκαιρία λοιπόν, να ρίξουμε μαζί μια γρήγορη πρώτη ματιά. Τα πολύχρωμα φυτοχαλιά (δική μου λέξη μη τη σχολιάσετε), απαρτίζονται από δεκάδες χλωριδικά είδη. Άλλα κοινά (παπαρούνες, ανεμώνες) κι άλλα σπάνια και υπό προστασία (άγριες ορχιδέες), άλλα που τα περιμένουμε λίγο παραπάνω για τις χρήσεις τους (χαμομήλι, βάλσαμο) κι άλλα που μας «ενοχλούν» όταν ερχόμαστε σε επαφή μαζί τους (κενταύρια, τσουκνίδα). Θα μπορούσαμε να μιλάμε με τις ώρες για τα φυτά και τις χρήσεις τους, όμως θέλω να σας κάνω μια ερώτηση:

Έχετε σκεφτεί ποτέ ότι η φύση εκτός απ όλη αυτή την ομορφιά μας δίνει και κάποια μηνύματα για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται;

Και για να σας προλάβω δεν εννοώ κάποιον σκουπιδότοπο ή ένα εμφανώς μολυσμένο ή υποβαθμισμένο περιβάλλον. Όχι. Εκεί μέσα στα άνθη και την ομορφιά τους μπορεί να «φωνάζει» για λίγη βοήθεια.

Τι εννοούμε λοιπόν; Υπάρχουν κάποια φυτά τα οποία θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως δείκτες. Δείκτες είτε για την κατάσταση του εδάφους είτε για την υπερβόσκηση. Η εμφάνιση τους σε μεγάλη συγκέντρωση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καμπανάκι για την αλλαγή μιας πρακτικής ή τη βελτίωση της. Τέτοια φυτά είναι:

• Το γαϊδουράγκαθο, το οποίο το βρίσκουμε σε χέρσα χωράφια ή υπερβοσκημένα. Συνήθως όταν το δούμε σε μεγάλες συγκεντρώσεις, στην περιοχή υπάρχει εκτεταμένη χρήση νιτρικών και λιπασμάτων.
• Ο ασφόδελος, είναι ένα κοινό φυτό του νησιού. Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι ασφόδελοι φύτρωναν στα Ηλύσια πεδία του Άδη εκεί που πήγαιναν οι γιοι των θεών και οι ήρωες που έπεσαν στη μάχη. Στην σύγχρονη εποχή είναι ένας δείκτης υποβάθμισης των εδαφών. Τα ζώα δεν το προτιμούν για τη βοσκή κι έτσι η ύπαρξη του είδους σε μεγάλες συγκεντρώσεις είναι ένας δείκτης υπερβόσκησης.
• Η ευφόρβια ή γαλατσίδα, είναι ο γνωστός φλόμος. Τα φυτά που χρησιμοποιήθηκαν για την δηλητηρίαση των ψαριών. Επίσης ο Διοσκουρίδης θεωρούσε της γαλατσίδες καθαρκτικές. Τα ζώα δεν το καταναλώνουν επομένως όταν το βλέπουμε είναι ένας δείκτης υπερβόσκησης.
• Και τέλος το αλουμινάκι ή φτυλάκι όπως το ξέρουμε. Από την αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν τους ξερούς κάλυκες των άνθεων για φυτίλι στα καντήλια. Είναι ένα φυτό που όπως και τα προηγούμενα τα ζώα δεν προτιμούν να τρώνε, αποτελεί άλλον ένα δείκτη υπερβόσκησης.

Μαθαίνοντας την γλώσσα της φύσης είναι πιο συναρπαστικός αλλά και ουσιαστικός ένας περίπατος. Μπορούμε θαυμάζοντας τα άνθη των φυτών να συνειδητοποιήσουμε και τις ανάγκες της γης. Να μάθουμε να βλέπουμε πέρα από αυτό που θεωρούμε ότι έχουμε απλώς μπροστά μας.

Κι αν βγάλετε καμία πολύχρωμη φωτογραφία που σας φτιάχνει την διάθεση, μοιραστείτε της μαζί μας!!!!

Φωτογραφίες, Κείμενο: Φώτω Κόνσολα, (M.Sc. Περιβάλλοντος, Δασοπόνος)

The post Η φύση μας βελτιώνει αλλά μπορεί να μας πει και πότε χρειάζεται η ίδια βελτίωση appeared first on Lemnos Nature.

Συμπεριλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των σπάνιων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας (RDB 2009), με τον χαρακτηρισμό (VU) δηλαδή «τρωτό»

Φωτογραφία: Φώτω Κόνσολα

The post Βοϊδοκράτης ή φούσκα (Leontice leontopetalum) appeared first on Lemnos Nature.

Τα βούρλα (Juncus) είναι αειθαλή, υδροχαρή φυτά με επιμήκη φύλλα και με μακριούς κυλινδρικούς και ιδιαίτερα ευέλικτους και ισχυρούς βλαστούς. Για τον λόγο αυτό οι βλαστοί των βούρλων χρησιμοποιήθηκαν τα παλιότερα για την κατασκευή πολλών και διάφορων εργαλείων όπως: σχοινιά μεταφοράς, τυροβόλια (τυριβόλια), κ.α.  Στη Λήμνο τα βούρλα φαίνεται πως είχαν ιδιαίτερα την «τιμητική» τους ως πρώτη ύλη για την κατασκευή περισσότερων πραγμάτων.

Ρωτήσαμε τον Γιώργο Γιαννέλη (Λαογράφο) για τις χρήσεις του φυτού κι αυτό όχι για να μας παρουσιάσει την θεωρητική γνώση του πράγματος  που κατέχει, αλλά επειδή και ο ίδιος ξέρει και ασχολείται με το πλέξιμο των βούρλων για την δημιουργία διάφορων κατασκευών.

Τυροβόλια (τυριβόλια)

Τα βούρλα αποτελούν την πρώτη ύλη για την κατασκευή του Τυριβολιού, χωρίζονται με βάση την πλαστικότητα τους σε αρσενικά, θηλυκά και κουφά. Με τα θηλυκά πλέκονται τα τυριβολια, μετά από φυσική ξήρανση στον ήλιο ή στον αέρα (προτιμότερος ο αέρας). Συλλέγονται το καλοκαίρι από σημεία που δεν υπάρχουν λιμνάζοντα νερά γιατί αλλιώς τα βούρλα σπάνε στο πλέξιμο.

Καλάθια

Με τον ίδιο τρόπο πλέκονταν και τα καλάθια, τα οποία βέβαια δεν προορίζονταν για να αντέχουν μεγάλα βάρη. Πιο συνηθισμένο ήταν το καλάθι από καλάμι.

Φρουκαλιές (οι παλιές μας σκούπες)

Με τα μεστά, ανθισμένα στελέχη της θηλυκής βουρλιάς πλέκονται τα φρουκάλια η αλλιώς φρουκαλιές , μικρές σκούπες που χρησίμευαν για τον καθαρισμό των στάβλων και της μάντρας γενικότερα.

Ως μόνωση

Με τα κουφά βούρλα, που όπως προδίδει το όνομα τους είναι κούφια στο εσωτερικό του βλαστού τους, επιχρίζονταν τα καλάμια της στέγης πριν τοποθετηθεί η λάσπη. Αυτό λειτουργούσε ως μόνωση.

Σε άλλες περιοχές του νησιού αντί για βούρλα, με λάσπη επιχρίζονταν άχυρα ή και φύκια (κομδιές).

Φωτογραφίες: Γιώργος Γιαννέλης, (Λαογράφος)

Κείμενο: Φώτω Κόνσολα, (M.Sc. Περιβάλλοντος, Δασοπόνος)

The post Τα Βούρλα και οι καθημερινές τους χρήσεις appeared first on Lemnos Nature.

Βούρλα και παρασκευές

Τα βούρλα (Juncus) είναι αειθαλή, υδροχαρή φυτά με επιμήκη φύλλα και με μακριούς κυλινδρικούς και ιδιαίτερα ευέλικτους και ισχυρούς βλαστούς. Γι αυτό και από τους βλαστούς των βούρλων κατασκευάζονται καλάθια, σχοινιά μεταφοράς προϊόντων, τυροβόλια, κ.α.

 Όταν δεν υπήρχε πλαστική σακούλα

Τα καλάθια αλλά και τα σχοινιά από βούρλα χρησιμοποιήθηκαν πολύ όταν η πλαστική σακούλα δεν είχε κάνει ακόμη την εμφάνιση της στην αγορά. Μάλιστα υπάρχουν αρκετά αρχεία (φωτογραφίες, τοιχογραφίες) όπου εμφανίζονται πλανόδιοι να πουλούν τα ψάρια τους μέσα σε καλάθια και να δίνουν στους υποψήφιους αγοραστές  μια αρμαθιά από αυτά, περασμένα μέσα από ένα βούρλο ή σχοινί. Μάλιστα το βούρλισμα αναφερόταν στο κρέμασμα του ψαριού από τον βλαστό του βούρλου.

Τοιχογραφία, 1650 π.Χ. Σαντορίνη

Χαρακτηριστικά στιγμιότυπα

Σκηνή βουρλίσματος περιγράφει το τραγούδι “Οι ψαράδες”, που ηχογραφήθηκε το 1926, από την Μαρίκα Παπαγκίκα “…πάρε βούρλα, βούρλισε τα, κι όσο θέλεις πούλησε τα…”.

Στην ταινία “Οι γαμπροί της ευτυχίας” του 1962 ο Αυλωνίτης αγοράζει ψάρι του οποίου το κεφάλι είναι περασμένο από ένα σχοινί ή βούρλο για να το μεταφέρει. Παρόμοια απεικόνιση υπάρχει και σε τοιχογραφία του 1650 π.Χ. στη Σαντορίνη όπου βλέπουμε έναν νεαρό ψαρά να μεταφέρει δύο αρμαθιές με ψάρια περασμένα σε σχοινιά.

Οι γαμπροί της ευτυχίας, 1962

Μετά ήρθε η πλαστική σακούλα

Η πλαστική σακούλα εμφανίστηκε στα Βρετανικά καταστήματα το 1950 και μέχρι το 1982 είχε εξαπλωθεί παντού. Από στοιχεία του ΙΕΛΚΑ για το 2015 ο Έλληνας καταναλωτής χρησιμοποιεί 363 σακούλες το έτος ενώ ο μέσος Ευρωπαίος 175. Περίπου 33.000 τόνοι πλαστικού ετησίως προέρχονται μόνο από τις σακούλες για τα ψώνια.

Αναδημοσίευση άρθρου από http://votaniki.gr/ . Επισκεφθείτε το site της βοτανικής για πληροφορίες φυτών από όλο τον κόσμο!!!

Άρθρα -Πληροφορίες:

[14/12/2018] Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτών Αγαθών  http://www.ielka.gr/

[14/12/2018] koutsomili.wordpress.com

The post Από τα βούρλα στην πλαστική σακούλα appeared first on Lemnos Nature.

Η βελανιδιά ταυτίζεται στο λαϊκό λόγο με το δέντρο. Πολύς κόσμος, όταν λέει “δέντρο”, εννοεί τη βελανιδιά. Αυτό από μόνο του δείχνει τη μεγάλη της αξία. Είναι τυχαίο ότι το κατεξοχήν ιερό δέντρο είναι η βελανιδιά, η φηγός των αρχαίων; Τα περισσότερα βακούφικα δάση ή άλση, αφιερωμένα σε αγίους, δηλαδή ιερά, είναι από βελανιδιά.

Ως προς την ονοματοθεσία, ενώ για μας τους υπόλοιπους η βελανιδιά έχει αυτό μόνο το όνομα ή το αρχαιότερο “δρυς”, που σημαίνει ακριβώς το ίδιο, στις γεωργοκτηνοτροφικές κοινωνίες, που κατοικούν στη “ζώνη της δρυός”, έχει πολλά ονόματα, τα οποία μάλιστα ποικίλλουν από περιοχή σε περιοχή. Τα διαφορετικά αυτά ονόματα συνδέονται κυρίως με το είδος του φυλλώματος, τις ιδιότητές του, το είδος της φυλλοβολίας, το χρώμα του κορμού, το ύψος του δέντρου κ.λπ.

Όλα αυτά έχουν να κάνουν με τις χρήσεις κυρίως των κλαδιών, του φυλλώματος, για τροφή των οικόσιτων ζώων το χειμώνα αλλά και του ξύλου ως χρήσιμης ή καύσιμης ξυλείας.

Συνδέονται δηλαδή με τις υλικές ανάγκες των ανθρώπων. Αυτός είναι ο λόγος της “ιεροποίησής” τους. Έτσι διαπλέκονται το υλικό με το συμβολικό, το παραγωγικό με το αναπαραγωγικό. Τα δύο είναι αδιαχώριστα στο λαϊκό και όχι μόνο πολιτισμό.

κείμενο: Βασίλης Νιτσιάκος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

[04/2/2021] https://dasarxeio.com/

Φωτογραφία: Φώτω Κόνσολα

The post Πολλοί όταν λένε “δέντρο”, εννοούν τη βαλανιδιά appeared first on Lemnos Nature.

Αυτά που ακολουθούν στη συνέχεια, πιθανώς πολλοί να τα εκλάβουν ως “πολυτέλεια” για την Ελληνική Ύπαιθρο, όταν η ύπαιθρος και γενικά ο Πρωτογενής Τομέας στη χώρα μας, αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα μετά την δεκαετή οικονομική κρίση και την πανδημία, αλλά και το γεγονός ότι η πολύπαθη Ελληνική Γεωργία βγαίνει από την πανδημία με τα ίδια και ακόμη περισσότερα προβλήματα σε σχέση με αυτά (τα χρονίζοντα) που είχε πριν τις κρίσεις… και το χειρότερο όλων, χωρίς απολύτως καμία ένδειξη ότι η κατάσταση θα αλλάξει χάριν ενός σοβαρού Εθνικού Σχεδίου μεταρρύθμισης και ανάπτυξης του αγροτικού τομέα…, το οποίο δεν συντάχθηκε ποτέ και άρα μέχρι σήμερα δεν υπάρχει, μια που κλείνουμε ακριβώς 40 χρόνια από την πλήρη ένταξη της χώρας στην ΕΕ (1981)….

Ποια όμως θα μπορούσαν να είναι τα οφέλη από μια μαζική φύτευση φυτοφραχτών στην Ελληνική Ύπαιθρο ?

1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ. Κατά μήκος των ορίων αγρών είναι δυνατή η δημιουργία γραμμικών “κήπων” από εποχιακά ενδημικά της κάθε περιοχής με ποικίλα χρώματα, υφές και σχήματα, όπου ο εποικισμός μιας στενής “εδαφικής διαχωριστικής λωρίδας” περιθωρίου (που ήδη υπάρχει αφύτευτη) θα είναι ελεύθερος, περιορισμένα έως καθόλου ελεγχόμενος, αλλά και θα μπορεί να εμπλουτίζεται με κατάλληλες φυτεύσεις ανθοφορίας, καρποφορίας και προσέλκυσης άγριας ζωής (πτηνά, μικρά θηλαστικά, ωφέλιμα έντομα, ερπετά, κλπ…)…

2. ΑΙΣΘΗΣΗ του ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ (ξέφωτου ή enclosure). Φυτεύοντας την περίμετρο των εκμεταλλεύσεων δημιουργείται η αίσθηση της ιδιοτικότητας του χώρου, της ασφάλειας από καταπατήσεις, του ευρύχωρου ξέφωτου όπου η έκταση της γης ορίζεται πλέον ξεκάθαρα στο πεδίο με ορατά & ευδιάκριτα φυσικά όρια βλάστησης (σύνορα), χαραγμένα με φυτεύσεις μόνιμες και εποχικά εναλλασσόμενες (ανθοφορία, χρώματα φυλλωσιάς, καρποφορία, χειμωνιάτικες σιλουέτες, ήχοι, κλπ)…

3. ΦΡΟΥΤΑ & ΚΑΡΠΟΙ του ΔΑΣΟΥΣ (Forest food). Οι φυτοφράχτες μπορούν να προσφέρουν τροφή στην αγροτική οικογένεια και όχι μόνο, με προεκτάσεις βελτίωσης μάλιστα του αγροτικού τους εισοδήματος. Για τις κατάλληλες φυτεύσεις οι οποίες σαφώς και αποτελούν “περιβαλλοντικού χαρακτήρα ενέργειες” απαιτούνται η θέληση, κάποια σοβαρά κίνητρα από την πολιτεία, τεχνική στήριξη και οδηγίες από την επιστημονική κοινότητα και δεν χρειάζονται τίποτε πολύπλοκες διαδικασίες , γραφειοκρατίες ή αδειοδοτήσεις…. Στην Βρετανία και την Ιρλανδία όπου υπάρχει μακροχρόνια παράδοση στην πρακτική των φυτοφρακτών, για τις φυτεύσεις εκείνες που προσφέρουν εδώδιμα προϊόντα, έχουν αλλάξει και την ονομασία αποκαλώντας τους fedges αντί hedges (από το food & hedge)..

Είναι ευρύτατο το φάσμα των βοτανικών καρποφόρων ειδών που άνετα θα διεκδικούσαν μια θέση στο δίκτυο των φυτοφραχτών. Εκτός από τα κλασσικά δασικά καρποφόρα και κοινά οπωροφόρα (φυλλοβόλα και αείφυλλα) έχουμε και μια σειρά από “Φρούτα του Δάσους” σε δενδρώδη, θαμνοδενδρώδη και θαμνώδη ανάπτυξη και για τα οποία έχουμε μιλήσει συχνά και πρόσφατα και τα οποία θα μπορούσαν να παίξουν σπουδαίο ρόλο στην δημιουργία ενός “χρήσιμου” αισθητικά, διατροφικά και περιβαλλοντικά, αγροτοπίου στη χώρα μας… Βλ. επίσης (σχετικά άρθρα του υπογράφοντος):

https://www.facebook.com/stamatis.sekliziotis/posts/3759430860748117

https://www.facebook.com/stamatis.sekliziotis/posts/3151771051514104

https://www.facebook.com/photo?fbid=541574925867076…

4. ΑΠΟΜΙΜΗΣΗ της άκρης του δάσους (edge of wood). Ένας αναπτυγμένος φράκτης μιμείται το παραγωγικό οικοσύστημα και την ποικιλομορφία που βρίσκεται συνήθως στην άκρη ενός δάσους, το οποίο θεωρείται ως το πιο παραγωγικό τοπίο για βρώσιμα είδη και γενικά για την ανάπτυξη μιας πλούσιας και ωφέλιμης βιοποικιλότητας χλωρίδας αλλά και πανίδας, δηλαδή έναν “οικότοπο”. Στην άκρη μιας δασικής έκτασης, συστάδας ή αναπτυγμένου & πυκνού φυτοφράχτη, απαντάται ποικιλία διαστρωμάτωσης βλάστησης που εκμεταλλεύονται τη σύγκλιση των πεδινών λιβαδικών και των δασικών ή ημιδασικών οικοσυστημάτων. Εννοείται ότι κατά μήκος των γραμμικών αυτών λωρίδων φύτευσης, η αραιή φύτευση μεγάλων μοναχικών δένδρων αλλά και πυκνών γραμμικών συστάδων θάμνων και δένδρων προσφέρουν πολλά πλεονεκτήματα (αισθητικής, δρόσου, σκιάς, φωλεασμού, οργανικής λίπανσης του εδάφους, αντιδιάβρωσης, κατακράτησης υγρασίας, ανακοπής ανέμων και χιονοθύελλας, αντιρύπανσης σε χημικά και σκόνες, τοπόσημων ως σημείων προσανατολισμού και αναφοράς, κλπ).

5. ΗΧΟΡΥΠΑΝΣΗ. Οι Φυτοφράχτες στην ύπαιθρο, περιαστικά αλλά και στις πόλεις σε πλήρη ελεύθερη ανάπτυξη καθ΄ ύψος και σε πυκνότητα, εκτός από ανεμοφράχτες, αποτελούν το καλύτερο μονωτικό απέναντι σε θορύβους αυτοκίνητων, αεροδρομίων, βιομηχανικών δραστηριοτήτων και εγκαταστάσεων, κλπ…

6. ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΑΓΡΙΑΣ ΖΩΗΣ. Οι φυτοφράχτες είναι οι γραμμικές “κονσέρβες της φύσης”, παρέχοντας φωλιά, ζωοτροφή και καταφύγιο για θηλαστικά, πουλιά, έντομα, ερπετά και αμφίβια τα οποία λόγω των φυτοφραχτών κινούνται και επικοινωνούν με μακρινές περιοχές, χρησιμοποιώντας τις φυτεύσεις ως “διαδρόμους επικοινωνίας”….

Στην πραγματικότητα, μπορούν να αποκαταστήσουν τους βιότοπους που συχνά λείπουν από περιαστικές και αγροτικές περιοχές, όπου η γη έχει εκχερσωθεί από τα περισσότερα δένδρα, θάμνους και στραγγίστηκαν τα φυσικά επιφανειακά νερά.

Οι φυτοφράχτες μιμούνται τον βιότοπο και μπορούν να σχεδιαστούν για την αισθητική του τοπίου αλλά και με τρόπο που θα εξυπηρετούν όλα τα παραπάνω ωφελήματα στο περιβάλλον και στην αγροτική παραγωγή. Σε πολλές χώρες όταν δημιουργείται ένας φυτοφράχτης, φυτεύονται φυτά που προσελκύουν πουλιά, προστίθενται σπίτια πουλιών, ταΐστρες πουλιών ακόμη και “λουτρά” πουλιών για να αρχίσει ο φυτοφράχτης να γίνεται πιο φιλόξενος και οικολογικά χρήσιμος προσελκύοντας νέους “κατοίκους”….

7. ΕΝΤΟΜΟΠΑΝΙΔΑ. Οι φυτοφράχτες μπορούν να υποστηρίξουν μεγάλη βιοποικιλότητα εντόμων. Λόγω των φυτοφραχτών παρατηρείται μεγάλος αριθμός από ωφέλιμα έντομα (εχθροί βλαβερών παρασίτων) να περιπολούν στα κτήματα αλλά και περισσότεροι επικονιαστές να επισκέπτονται τις καλλιέργειες.

Αυτό συμβαίνει επειδή οι μεικτοί φυτοφράχτες αποτελούνται από δέντρα, θάμνους και φυτικές εδαφοκαλύψεις με εποχιακά βότανα και αγριολούλουδα (αυτοφυή), τα οποία σε διαφορετικούς χρόνους παρέχουν ποικιλία επιλογών για γύρη, νέκταρ, φαγητό και καταφύγιο.

Περισσότερα απορρίμματα φύλλων εμπλουτίζουν το έδαφος και τον βιότοπο με σημαντικά έντομα, ενώ η παρουσία περισσότερων εντόμων αυξάνουν τους πληθυσμούς πουλιών και νυχτερίδων. Πολλά πετούμενα, πτηνά, πεταλούδες και άλλα προσελκύονται από τους φυτοφράχτες για προστασία.

Εάν η αύξηση της βιοποικιλότητας είναι σημαντική για την αγροτική παραγωγή, για τους περιβαλλοντολόγους και τους φυσιολάτρες, ένας φυτοφράχτης εκτοξεύει τις προσδοκίες τους ακόμη ψηλότερα.

8. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΟΦΕΛΟΣ & για ΠΑΡΑΓΩΓΟΥΣ ΦΥΤΩΡΙΟΥΧΟΥΣ. Πέραν από τα οφέλη που αποκομίζουν οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι από το σύστημα φωτοφραχτών, σε ότι αφορά την παραγωγή τους (εδαφοπροστασία, φυτοπροστασία, επικονίαση, ωφέλιμη υγρασία, απορρύπανση αέρα, βοσκήσιμη ύλη, ασφάλεια κοπαδιών, κλπ), τα οικονομικά οφέλη μπορούν να επεκταθούν και να αποδειχθούν ευεργετικά και για τους παραγωγούς των απαιτούμενων “φυτών φυτοφράχτη” στα φυτώρια της κάθε περιοχής και της χώρας (θα υπάρχει ζήτηση για μεγάλους αριθμούς φυτών, πιθανώς για πολλά τα οποία δεν παράγονται σήμερα από τους φυτωριούχους, αλλά μελλοντικά θα είναι εξαιρετικά χρήσιμα).

Στους συνδέσμους που παραθέτω στην παράγραφο (3) παραπάνω, γίνεται αναφορά σε μεγάλο αριθμό φυτικών ειδών κατάλληλων για την δημιουργία “οικοσυστημάτων φυτοφράχτη στη χώρα μας σε πεδινές, ημιορεινές και ορεινές περιοχές, αν και στις ορεινές τοποθεσίες τα δασικά οικοσυστήματα (προεκτάσεις και εποικισμοί υπάρχουσας δασικής βλάστησης) περιμετρικά των αγρών και διαχωριστικά των ιδιοκτησιών, είναι πλούσια σε βοτανικά είδη ενδημικά και συχνά καρποφόρα για φρούτα του δάσους. Η δασική βλάστηση έχει παρατηρηθεί να εποικίζει παλιά αγροκτήματα σε περιοχές (κοντά σε δάση) όπου η αγροτική δραστηριότητα δεν υφίσταται πλέον.

Στη χώρα μας τα αγροτοπία ποικίλουν ως προς τους φυτοφράχτες… Υπάρχουν περιοχές όπου απαντώνται συχνά, συντηρούνται στο μέτρο που το επιτρέπει η διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού, γεωργικού εξοπλισμού κλπ, αλλά υπάρχουν και περιοχές όπως ο Θεσσαλικός κάμπος, ο κάμπος των Σερρών και άλλα εδάφη εκτατικών αλλά και εντατικών καλλιεργειών στη χώρα (με βαμβάκια, σιτηρά, καλαμπόκια, κ. ά.) όπου για πολλά τετραγωνικά χιλιόμετρα παρατηρείται πλήρης έλλειψη φυτοφραχτών, δενδρωδών ή θαμνώνων, ακόμη και μεμονωμένων διάσπαρτων δέντρων… (άδενδρα τοπία). Εξαίρεση αποτελούν οι παραποτάμιες και οι ύφυγρες λωρίδες γης όπου έχουμε ανάπτυξη παραποτάμιας φυσικής βλάστησης η οποία τα τελευταία χρόνια και αυτή δέχεται επίθεση από εκχερσώσεις οι οποίες συχνά συμβαίνουν χωρίς καμία σκέψη και χωρίς λόγο (π.χ. Πηνειός στον Θεσσαλικό κάμπο).

Μην ξεχνάμε ότι οι φυτοφράχτες διευκολύνουν τις αγροτικές πρακτικές σε ότι αφορά την φυτοπροστασία (μειώνοντας τα αγροχημικά) και εξυπηρετούν καλύτερα τον διαχωρισμό της γης που διατίθεται για βιολογικές γεωργικής πρακτικές και παραγωγές…. Οι βιολογικές καλλιέργειες απαιτούν τοποθεσίες όπου διασφαλίζεται μια σχετική απομόνωση από τις γειτονικές καλλιέργειες συμβατικής γεωργίας ή ασυμβίβαστων χρήσεων γης.

Πέραν όμως της ύπαρξης κάποιων φυτοφραχτών, ένας σχεδιασμός (Αρχιτεκτονικής του Τοπίου/Αγροτοπίου) κατά περιοχή (ίσως κατά Δημοτική γεωγραφική περιοχή και αρμοδιότητα), στο πλαίσιο ενός Χωροταξικού Σχεδίου για τη χώρα και την Ελληνική Γεωργία, θα μπορούσε να περιλαμβάνει επεμβάσεις, τέτοιες που θα επιτρέπουν την δημιουργία ανάμεικτων γραμμικών συνθέσεων με δασικά είδη, με καρποφόρα και πολλά καλλωπιστικά, ή φυτείες πολλαπλής χρήσης (καρποφορίας, ανθοφορίας & μελισσοκομικά, αντιπυρικά, περιβαλλοντικού οφέλους με βελτίωση εδάφους, ανεμοφράχτες, βελτίωσης μικροκλίματος, κλπ).. Η ανάπτυξη τέτοιων οικοσυστημάτων δεν απαιτεί εντατική και δαπανηρή συντήρηση, παρά μόνο προστασία και περιοδικό έλεγχο.

Στα πλαίσια μιας Εθνικής Αγροτικής Πολιτικής όπου θα μπορούν να δίνονται απαντήσεις σε ζητήματα “Γεωργικής Πρακτικής” με Περιβαλλοντική διάσταση και για το συγκεκριμένο ζήτημα των φυτοφραχτών κατά τις επιταγές των ΚΑΠ, τα οφέλη για το περιβάλλον της Ελληνικής Υπαίθρου και την Εθνική Οικονομία κρίνονται ανυπολόγιστου ύψους…

Εάν ρίξει κανείς μια ματιά στα αγροτοπία άλλων χωρών, εύκολα θα αντιληφθεί ότι αυτά που λέμε εδώ γι΄αυτές τις αγροτικές οικονομίες αποτελούν πλέον “πεπραγμένα της αγροτικής τους ιστορίας”…

---

Ο Σταμάτης Σεκλιζιώτης είναι γεωπόνος (ΑΠΘ), Αρχιτέκτονας Τοπίου και πρώην Β’ Ακόλουθος Γεωργικών υποθέσεων Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ. Έχει τιμηθεί δυο φορές (2002, 2009) με τα Βραβεία Αριστείας για το Αγροτικό Ρεπορτάζ (Honorary Awards «Excellence in Reporting») του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 20/01/2021 στην προσωπική του σελίδα στο facebook

---

The post Οι “ΦΥΤΟΦΡΑΧΤΕΣ” και οι ΠΕΡΙΦΡΟΝΗΜΕΝΟΙ ΦΥΤΟΦΡΑΧΤΕΣ της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ appeared first on Lemnos Nature.

Όταν οι Ισπανοί έφτασαν στις περιοχές αυτές στο τέλος του 15^ου αιώνα, οι άνθρωποι εκεί είχαν εξελίξει την καλλιέργεια του φυτού και παρήγαγαν διάφορες ποικιλίες του. Οι Ισπανοί βέβαια είχαν φτάσει ως εκεί όχι για τα ζαρζαβατικά των βουνών αλλά γα τον χρυσό του Ελντοράντο. Αυτός ήταν και ο λόγος που η πατάτα άργησε να περάσει τον Ατλαντικό. Στην Ισπανία κατέφθασε γύρω στο 1560-1580, ενώ έκανε άλλα 100 χρόνια περίπου για να διαδοθεί στην Γηραιά Ήπειρο. Χρόνος αρκετός αν σκεφτούμε, σήμερα, την διατροφική της αξία και την γεύση της.

Βέβαια αυτή η καθυστέρηση δεν ήταν αδικαιολόγητη. Οι άνθρωποι είδαν με επιφυλακτικότητα το είδος που τους ήρθε από τον Νέο Κόσμο γιατί η Πατάτα της Αμερικής ανήκει στην ίδια οικογένεια με την μπελαντόνα και τον μανδραγόρα που στην Ευρώπη ήξεραν ως παραισθησιογόνα ή δηλητηριώδη. Και όντως τα φυτά της οικογένειας Solanaceae μπορούν και παράγουν αλκαλοειδή τα οποία είναι τοξικά.  Παρόλα αυτά, αυτό που έμαθαν στη συνέχεια είναι ότι στην πατατιά αυτές οι ουσίες παράγονται κυρίως στους βλαστούς και τα φύλλα και  όχι στους κονδύλους που καταναλώνουμε.

Στην αρχή καλλιεργήθηκε ως ζωοτροφή, γρήγορα όμως διαπίστωσαν ότι είναι κάτι παραπάνω απ αυτό κι έτσι εξαπλώθηκε. Η πατάτα δεν χρειάζονταν τόσο κόπο στην καλλιέργεια όσο τα σιτηρά και ούτε τόσο εύφορα εδάφη. Έτσι οι εκτάσεις πατάτας αυξάνονταν και ανταγωνίζονταν αυτές των σιτηρών. Γιατί οι μικροκαλλιεργητές και οι φτωχότερες τάξεις μπορούσαν να επιβιώσουν από αυτές. Όλα έδειχναν ότι δεν θα μπορούσε να υπάρξει κανένα πρόβλημα μέχρι το 1840-45 όπου με τα φορτία που διασχίζουν τον Ατλαντικό καταφτάνει στα ευρωπαϊκά εδάφη ο περονόσπορος καταστρέφοντας τότε, για πρώτη φορά, την παραγωγή.

‘Όμως και πάλι η καλλιέργεια συνεχίζεται:

Οι Ιρλανδοί θεωρούνται η πρώτοι οι οποίοι μετέφεραν την πατάτα από την Ευρώπη στην Β. Αμερική (!!)

στην Γαλλία γίνεται ιδιαίτερα δημοφιλής και ονομάζεται pomme de terre (μήλο της γης), από αυτούς παίρνουμε το όνομα γεώμηλο.

Οι Ρώσοι στην αρχή την αποκαλούν μήλο του διαβόλου αλλά γρήγορα αντιλαμβάνονται την αξία της, αφού ήταν μια φθηνή θρεπτική τροφή αλλά και η βάση για το αγαπημένο τους ποτό, της βότκα.

Στην Ελλάδα την πατάτα έφερε ο πρώτος κυβερνήτης της χώρας Ιωάννης Καποδίστριας, σκεπτόμενος ότι η αρκετά εύκολη σε απαιτήσεις  καλλιέργεια της, θα βοηθούσε τον λαό να χορτάσει και να συντηρηθεί (το είχε δει άλλωστε να συμβαίνει στις χώρες της Ευρώπης που ταξίδευε). Παρόλα αυτά όταν το πρώτο φορτίο έφτασε στο Ναύπλιο και μοιράστηκε στους κατοίκους αυτοί αρκετά δύσπιστοι το πέταξαν στα σκουπίδια. Ο Καποδίστριας εφάρμοσε την τεχνική που γνωρίζουμε όλοι (και είχε εφαρμοστεί και από άλλους), έβαλε φρουρούς να φυλούν τις αποθήκες με τις πατάτες μέρα νύχτα. Κι   έτσι σε λίγες μέρες οι αποθήκες ήταν άδειες….

Στις μέρες μας αποτελεί αγαπημένη τροφή μικρών και μεγάλων.

Κείμενο -Επιμέλεια: Φώτω Κόνσολα (Μ.Sc. Περιβαλλοντολόγος, Δασοπόνος)

Πληροφορίες -Πηγές -Βιβλιογραφία:

Μανέτας Γιάννης. 2018. Περί φυτών αφηγήματα, μικρές ιστορίες για φυτά που άλλαξαν τον κόσμο. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. ISBN 978-960-524-424-8. σελ:4-13

[12/01/2021] https://nealesvou.gr/oikogeneia-solanaceae-meros-a/

[12/01/2021] https://www.sansimera.gr/articles/117

[12/01/2021] https://www.mixanitouxronou.gr/i-istoria-tis-patatas-apo-tous-indianous-ke-ton-kapodistria-mechri-tis-meres-mas-pia-ine-i-magiki-sindesi-anamesa-stin-patata-ke-sti-graviera-naxou-choris-to-ena-proion-den-itan-toso-kalo-to-all/

The post Solanum tuberosum: Η πατάτα και η ιστορία της appeared first on Lemnos Nature.

Το φυτό είναι τοξικό για τον άνθρωπο αλλά και τα ζώα. Περιέχει ουσίες που παραλύουν το κεντρικό νευρικό σύστημα, την καρδιά και την αναπνοή, προκαλώντας ίλιγγο, σπασμούς και θάνατο. 

Πληροφορίες -Πηγές:

Φυτά της Ελλάδας, η έρευνα στη Λέσβο. Βοτανική–Χρήσεις –Τοξικότητα, Μάκης &Βαγγέλης Αξιώτης, Ενδελέχεια ISBN978-960-7886-18-7, σελ: 460

Browicz, K. 1991. Trees and shrubs of Lemnos Is. (Greece). Arboretum Kornickie, 36:3-25

Εικόνα φυτού: https://en.wikipedia.org/wiki/Solanum_dulcamara

The post Ντουλκαμάρα (Solanum dulcamara) appeared first on Lemnos Nature.

Πως πήρε το όνομα του; 

Η λατινική του ονομασία είναι Adonis και την πήρε από τον νεαρό  Άδωνι, που έχασε τη ζωή του κατά την διάρκεια του κυνηγιού από ένα αγριογούρουνο. Η κοινή του ονομασία είναι το “μάτι του φασιανού” και αυτό γιατί το συγκεκριμένο πτηνό έχει κόκκινο σάρκωμα γύρο από το μάτι του.

Πληροφορίες -Πηγές:

[13/04/2020] https://www.greekflora.gr/el/flowers/7363/Adonis-annua-subsp-cupaniana

[13/04/2020] http://photographybysophiakaragianni.blogspot.com/2015/03/adonis-annua.html

Αρχική φωτογραφία: https://en.wikipedia.org/wiki/Adonis_annua#/media/File:Adonis_annua_flor.jpg

Φωτογραφία κειμένου: Δήμητρα Τσοπανέλλη

The post Το μάτι του Φασιανού ( Adonis annua) appeared first on Lemnos Nature.

Η νερατζιά ονομάζεται επιστημονικά “κίτρο το χρυσό” (Citrus aurantium). Στα αγγλικά, στα γαλλικά και στα γερμανικά έχει την ίδια ονομασία “πικρό πορτοκάλι” (bitter orang, bigaradier, bitterorange). Στην Ελλάδα υπάρχουν καλλιέργειες του είδους, αλλά είναι γνωστό για τη μεγάλη αφθονία μέσα στις πόλεις, κυρίως στη νότια Ελλάδα και στην Αθήνα.

Από Jared Preston, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8804378

Φαρμακευτικές ιδιότητες

Τα φύλλα και τα άνθη της νεραντζιάς σε αφέψημα είναι σπασμολυτικά και χωνευτικά, ηρεμούν τα νεύρα και βοηθούν στην αυπνία, ανακουφίζουν από στομοχόπονο και βήμα και κατεβάζουν το σάκχαρο των διαβητικών. Το γλυκό από άνθη νεραντζιάς καταπολεμάει τη δυσκοιλιότητα. Στη λαϊκή παράδοση αναφέρεται ότι το νερό μέσα στο οποίο βράζουν τα νεράντζια (για να κάνουν το γλυκό του κουταλιού νεραντζάκι), ρίχνει την πίεση. Από τα άνθη εξάγεται αιθέριο έλαιο που χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία.

Κείμενο: Βικτωρία Γιουρίεβα, Δασολόγος

Αναδημοσίευση από http://votaniki.gr/  επισκεφθείτε την ιστοσελίδα για περισσότερα άρθρα και πληροφορίες!!

Πληροφορίες -Πηγές:

Μικρή Εγκυκλοπαίδεια Βοτάνων. 2012. Τα κυριότερα βότανα και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες, Τόμος 3. Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη.

Fermoilen N. 2004. Εγκυκλοπαίδεια των Βοτάνων. Εκδόσεις Καρακωτσόγλου. //welcometoiran.com/ [ανάκτηση 27/01/2020]

The post Η γνωστή νερατζιά με τις φαρμακευτικές της ιδιότητες appeared first on Lemnos Nature.